ستایش

ستایش

 

ای نام نکوی تو سر دفتر دیوان ها              وی طلعت روی تو زینت ده عنوان ها

 

 

معنی بیت: ای خدایی که نام خوبت، سرآغاز هر گفته و نوشته؛ و ای کسی که دیدارِ جمالت، زینت بخشِ هر کتابِ شعری است.  

مستوره کردستانی: (1220 - 12۶4 قمری)«ماه شرف خانم» فرزند ابوالحسن مستوره کردستانی، متولد سنندج، شاعری است که به دو زبان فارسی و کردی  شعر سروده است. او را نخستین زن تاریخ­نویس کُردِ ایران شمرده­اند. از اثارِ او می­توان به «دیوانِ شعر» و «تاریخِ اردلان» اشاره کرد.

ای نام تو بهترین سرآغاز

 

قالب این شعر، مثنوی­است و از کتاب«لیلی و مجنون نظامی گنجوی» انتخاب شده­است. 

مثنوی: در لغت به معنی«دوتایی» و در اصطلاح به شعری می­گویند که مصراع های آن دو به دو هم قافیه باشد و قافیه­ی هر بیت آن با ابیات دیگر متفاوت باشد.

«بی­نامِ تو نامه کی کنم باز؟»: نوع سؤال مطرح شده در بیت از نوعِ«انکاری/تأکیدی» است.

سؤال تأکیدی: سؤالی که هدف از مطرح کردن آن رسیدن به پاسخ نیست بلکه تأکید مطلب است.

مثال: زمانی که ساعت از ۱۰ شب رد می شود و مادر می پرسد« بهراد! نمی خوای بخوابی؟» ایشان نظر  «بهراد» را در مورد خوابیدن نمی پرسند. بلکه تاکید می کنند که برای بیدار شدن به موقع باید بخوابد.

فضل خدای را که تواند شمار کرد؟       یا کیست آن که شکر یکی از هزار کرد؟

مونس: همدم، یاور.                          روان: روح، جان.

کارگشای: گشایشگر، آسان کننده­ی کار.     هست کن: آفریننده از هیچ.

خداوند آفریده هایش را از هیچ می سازد ولی انسان از طبیعت و یا از آفریده های سایر انسان ها برای ابداعاتش بهره می گیرد.

اساس: بنیان، ریشه، پایه.              اساس هستی: ارکان وجود(آب و باد و خاک و آتش)

کوته: مخفّفِ (سبک شده­ی)کوتاه.   دراز دستی: ستم، تجاوز.

کوته زِ درت، دراز دستی: ستم و طلم از درگاهِ تو دور است.

نانموده: آشکار نشده، پنهانی.                                   عنایت: توجه، لطف.

هم تو به عنایت الهی ... : باز تو ای خدا! با لطف و توجه خود، مرا به آن­جا که دوست داری، هدایت کن.

ظلمت: تاریکی. متضادِّ نور: روشنایی

گروه واژه های متضاد:

آغاز=} انجام                         سرآغاز=} سرانجام

آشکار=} نهان                        پیدا=} پنهان

شروع=} پایان                       تاریک=} روشن 

صادق=} کاذب                      مبدأ=} مقصد

حضور واژه های متضاد در ابیات و نوشته های ادبی را آرایه­ی تضاد می گویند.

رهایی: نجات، خلاص

از ظلمتِ خود رهایی­ام ده ... : خدایا مرا از تاریکی­هایِ درونم نجات بده و با نورِ خود آشنایم کن.

کلمات قافیه: آشنایی ام/ رهایی ام(ده: ردیف بیت است). 

حکیم الیاس بن یوسف بن زکی بن موید نظامی گنجوی از استادان بزرگ سخن و از ارکان شعر فارسی است . تولد وی در شهرگنجه  سال 530 ه.ق در حوالی آذربایجان بوده ­است. نظامی غیر از دیوانی که عدد ابیات آن را دولتشاه بیست هزار بیت نوشته و اکنون فقط مقداری از آن در دست است پنج مثنوی مشهور بنام پنج گنج دارد که آن را خمسه نظامی می گویند . 

مثنوی های پنج گنج عبارتند از : 1- «مخزن الاسرار» 2- «خسرو و شیرین» 3- «هفت­پیکر» 4- «لیلی و مجنون» 5- «اسکندر نامه» البته نظامی غیر از پنج گنج دیوان قصاید و غزلیاتی هم داشت .

نظامی در سال 624 در گذشت ودیار فانی را وداع گفت .

 

Ø      اوّل دفتر به نام ایزد دانا           صانعِ پروردگارِ حیِّ توانا                              «سعدی»

ایزد: یزدان، یکی از نام­های خداوند          صانع: صنعتگر، آفریننده          حیّ: زنده، نامیرا

سعدی: از شاعران و نویسندگان قرن هفتم هجری. آثار وی: «گلستان 655 هـ.ق به نثر مسجّع» و «بوستان، 656 هـ.ق» و کلّیّات(قصاید، غزلیّات، هزلیّات).

سزا: لایق، درخور، شایسته                  به واسطه­ی: بوسیله­ی، توسّط

ارسال: فرستادن                               رُسُل: جمع مکسّرِ رسول: فرستاده، پیامبر

جمعِ مکسّر: جمعی که شکلِ مفردِ کلمه در آن شکسته شده و تغییر می­کند.

جناس: آوردن کلمات هم­خانواده، در ابیات و نوشته­های ادبی را جناس می­گویند. بین ارسال و رسل، آرایه­ی جناس وجود دارد.

مثالی دیگر: زِ مشرقِ سرِ کوی آفتابِ طلعتِ تو                         اگر طلوع کند، طالعم همایون­است

ابلاغ: ارسال              رمیده: وحشی، نا آرام.                   آرمیده: آرامش یافته، آرام.

عفو: بخشش، بخشندگی.                خطاپوش: ستّار العیوب(از القاب خداوند)

پاکا! ملکا! هر دو منادا هستند. و (ا) پایانی کلمات، حرفِ نداست. منادا در حکم جمله­ی کامل است.

مُلک: سرزمین

مَلِک: فرمان­روا، پادشاه

مِلک: خانه و زمین

مَلَک: فرشته

اگر این کلمات در یک  بیت یا متن ادبی، به کار روند، جناسِ خطی می­سازند.

از آنِ: برای، مالِ، متعلّقِ         جمله دل­ها: همه­ی دل­ها، تمامِ دل­ها.              به فرمانِ: مطیع.

Ø      سرِ پادشاهانِ گردن­فراز                 به درگاه تو بر زمین نیاز

گردن­فراز: سرکش، نیرومند، مغرور.

پادشاهانِ سرکش و نیرومند در پیشگاه تو از رویِ نیاز سر بر زمین می­گذارند.

هوا: هوس، میل، آرزو                                 راهِ هدی: راهِ راست.

یا الهی: ای خدایّ من!             ربّی: پروردگارِ من                      سیّدی: آقایِ من!

---

 

منشآت:  مجموعه­ی نامه­ها و نوشته­های قائم مقام فراهانی نویسنده و شاعر دوره­ی قاجار که در شعر«ثنایی» تخلّص می­کرد و برای اصلاح امورِ کشور تلاش­های بسیاری کرد که موجبِ حسادت و بدگویی میرزا آقاسی شد و او محمّد شاه قاجار را تحریک کرد تا دستور داد که قائم مقام را در باغ نگارستان خفه کردند. او این کتاب را  به تقلید از گلستان سعدی و به سبکِ آن نوشته شده است.

قائم مقام، مثنوی فکاهی انتقادیِ جلایر نامه هم دارد.

 

درس اول انقلابِ اسلامی ، تولّدی دیگر

فصل اوّل

اسلام و انقلاب اسلامی

 Ø      صبحِ صادق، قدرتِ کاذب شکست   رشته­های دامِ اهریمن، گسست. «حمید سبزواری»

 صادق: راست گفتار، راست­گو                کاذب: دروغ­گو، دروغین، دروغین.

اهریمن: دیو، شیطان                          گسست: پاره شد.

حضور کلمات متضاد«صادق و کاذب» موجب آرایه­ی تضاد شده است.

معنی بیت: صبح واقعی طلوع کرد(امام آمد) و قدرت و شکوه صبح کاذب(رزیم شاهنشاهی) را در هم شکست و تار و پود دامِ شیطان(شاه پهلوی) را از هم گسست(نابودش کرد).

---

                                    انقلاب اسلامی، تولّدی دیگر

معاصر: هم­دوره، هم عصر   ویژه: مخصوص

جلوه: رنگ و رو، زیبایی

خفقان: اضطراب، خفگی، دل­مردگی

استبداد: خودسری، خودکامگی

پرتو: نور، روشنایی       همّت: تلاش، کوشش

بیدادگری: ستمگری        بیداد: ستم، ظلم 

داد: انصاف، عدل.       نمایان: آشکار، پدیدار

بنیاد: پایه، اساس، بنیان    سامان: نظم و ترتیب   

بنیادی­ترین: اساسی­ترین، اصلی­ترین.

مجاهد: مبارز، جنگ­جو    عرصه: میدان.    دوگانگی: تفرقه، پراکندگی.   پیشوایی: رهبری، جلوداری.        فرزانه: حکیم، دانا، دانشمند.        رایحه: بویّ خوش

مشام: دماغ، بینی.                 دیار: سرزمین، جمعِ دار(خانه)     تعالیم: آموزه­ها، آموزش­ها.

هویّت: چیستی.                 زایا: زنده، زاینده، پویا، پر نشاط.            تکریم: بزرگ داشت.

قلمرو: سرزمین      انسجام: وحدت، یک­پارچگی.          نسل: هر پانزده سال، یک نسل است.

منش: رفتار                   واقعه: رویداد، حادثه، اتّفاق              حماسه: دلیری، شجاعت

درون­مایه: محتوا، مضمون، اندیشه.        آرمان­ها: آرزوهای جمعی.

---

گروه کلمات املایی ستایش و درس اوّل:

 دفتر عنوان­ها- طلعت- مستوره­ی کردستانی- مونس روان- کارگشای- اساس هستی- قصّه­ی نانموده- عنایت الهی- نور و ظلمت- نظامی گنجوی- ایزدِ دانا- صانع و افریننده- حیّ توانا- لایق و سزا- واسطه­ی پیامبران- ارسالِ رسُل- ابلاغِ کتب- رمیده و آرمیده- عفوِ خطاپوش- پادشاهانِ گردن­فراز- دامِ هوا- راهِ هُدی- ربّی و سیّدی- منشآت قائم­مقامِ فراهانی.

جلوه­اي ويژه– فروپاشي نظام – انقلاب شورانگيز – خفقان و استبداد- عصرِ بيدادگري- قلمرو نثر- يأس و نا اميدي- عرصه­ي حق­طلبي- دوگانگي جامعه- از ميان برخاستن- گذشت سده­ها- خيزش و قيام-  بنيان­گذار فرزانه- رايحه­ي دل­انگيز- واژه­ي مشام- سرچشمه­ي زايا-  پاينده و استوار- طراوت و کرامت- آلوده و مسموم- مظاهر تمدّن- خنده و تمسخر- مصلح و نيک­انديش- تصوير و ترسيم- ذهنيّت حاکم- صلاح و سعادت- زايا و نظام­مند- لهجه­ها و گويش­ها- زبان معيار- نسل معاصر- ايثار و شهادت- بلوغ معنوي- درنگ و تأمّل- تباهي دوران- پرهيز از شکسته­نويسي.

درس دوم شه مردان

شه مردان

مسلم: مسلمان                 مسلمِ اوّل: اوّلین مسلمان.

شه: مخفف شاه به معنی بزرگ. بنا به روایات، اولین مردی که به حضرت پیامبر ایمان آورد، علی(ع) بوده­است.

معنی مصرع دوم: سرمایه­ی ایمان عاشقانه حضرت علی است.

ولا: عشق، محبّت، دوستی          دودمان: ایل و تبار

معنی بیت دوم: زندگی من از محبت و عشق به خاندان و اهل بیت حضرت علی مایه می گیرد و از این جهت است که مانند جواهری ارزشمند درخشان و تابناک شده ام.

کائنات: به معنیِ موجودات، کلّ هستی. جمعِ مونث سالم از کائن و کائنه .

آیین­پذیر: پیرو، مطیع.                 دوده: دودمان، خاندان. سلسله

معنی بیت سوم: فرمایشات حضرت علی، باعث نیرو گرفتن دین اسلام است و همه­ی موجودات از دودمان و خاندان  او اطاعت می­کنند.     قوّت: نیرو.          مبین: آشکار          

دین مبین: دین اسلام         فرموده: فرمایش، سخن.

معنی بیت چهارم: خاک بی مقداری هستم که از مهر و محبت علی مانند آیینه زلال و شفاف شده ام و سینه ام آتشکده ی عشق اوست. این بیت آرایه ی حس آمیزی نیز دارد.

حس آمیزی: خیال انگیز کردن شعر و نوشته های ادبی با آمیختن حواس پنجگانه را حس آمیزی گویند. مثال:

- بوی بهبود در اوضاع جهان می شنوم.                               - من صدای تپش پنجره را می بینم.

اسامی و القاب معروف علی(ع): اسدالله- ابوتراب- ابوالحسن- امیرالمومنین- حیدر کرار . ...

معنی بیت پنجم: کسی که به راز و رمز زندگی آگاهی دارد به اسرار و حکمت اسامی حضرت علی نیز آگاه است.

معنی بیت ششم: حضرت علی دروازه­ی شهر علم است و تمام دنیا زیر پرچم اطاعت اویند.(تلمیح به حدیث پیامبر: انا مدینه العلم و علیّ بابها: من شهر علمم و علی در آن است.)                     حجاز: سرزمین عربستان.

که من شهر علمم علی ام در است                           درست این سخن گفت پیغمبر است.

تلمیح: اگر نویسنده و شاعر در بین کلام به آیه، حدیث، داستان یا حکایتی معروف اشاره کند، از آرایه­ی تلمیح بهره­برده است.

خلیل: دوست          خلیل الله: دوست خدا. لقب حضرت ابراهیم.         بیت هفتم: عشق­ورزی در لحظات سختی و معنی بیت هفت: دشواری خوش و شیرین است و مانند ابراهیمِ خلیل­الله باید با عشق از شعله­ها گل چید و آتش را به گلستان تبدیل کرد. تلمیح به داستان حضرت ابراهیم که نمرود(پادشاه وقت) او را به آتش انداخت ولی آتش به فرمان خداوند برای ابراهیم سرد و گلستان شد.(یا ناراٌ کونی برداٌ و سلاماٌ).

معنی بیت هشتم: اگر نمی توان در این دنیا مانند مردان زندگی مردانه داشت ولی می توان مانند مردان شهادت را در آغوش کشید. تلمیح به نوع شهادت علی (ع) دارد.

---

نکته ی ادبی درس دوم

تلميح                                                                                                            

در لغت به معنای«به گوشه­ي چشم نگاه کردن». شاعر يا نويسنده گاهي براي زيباتر ساختن سخن و تأثيرگذاري بيش­ترِ آن، به اشاره و غيرِ مستقيم از آيات، روايات، احاديث، داستان­ها و روي­دادهاي مهمّ تاريخي و ... استفاده مي­کند

به اين شيوه­ي بهره­گيري از کلام، «تلميح» مي­گويند.

کتاب درسي:

نه محقّق بُود نه دانشمند

چارپايي بر او کتابي چند                                             «سعدي»

تلميح به آيه­ي 5 سوره­ي جمعه«مثلُ­الّذين حملوا التّوراتَ ثمَّ لَم يحملوها کمثلِ الحمارِ يحملُ الاسفار»حال کساني که عمل کردن به تورات بر دوش آن­هاست ولي به آن عمل نمي­کنند، مثل خري است که چند کتاب بر دوش خود حمل مي­کند(بدون آن­که از آن­ها باخبر باشد).

**

ذات او دروازه­ي شهر علوم

زيرِ فرمانش حجاز و چين و روم

*

که من شهرِ علمم عليّ­ام در است

درست اين سخن گفتِ پيغمبر است                              «فردوسي»

خود ارزيابي

در بيت­هاي زير آرايه­­ي تلميح را مشخّص کنيد:

خليل آتشين سخن! تبر به دوشِ بت­شکن!

خداي ما دوباره سنگ و چوب شد، نيامدي!

**

«سياوش»­وار بيرون آمدم از امتحان، گرچه

دلِ «سودابه»­سانت هرچه آتش بود، با خود داشت                      «محمّدعلي بهمني»

**

عشق با دشوار ورزيدن خوش است

چون خليل از شعله گل چيدن خوش است

**

افتد اگر گذارِ خليل اندر آن مقام

قربان کند دوباره پسر در مناي توس

**

من از کدامين رُستمت تاوان بگيرم؟

اي قلبِ خنجر خورده، سهرابي­ترينم!                                    «نادر بختياري»

**

دوباره پلکِ دلم مي­پد، نشانه­ي چيست؟

شنيده­ام که مي­آيد کسي به مهماني                                    «قيصر امين­پور»

**

من از اين سمت مي­بينم سواري را و اسبي را

افق­ها سبز در سبزند و او فانوس در دست است

 

---

گروه کلمات املایی درس دوم

کائنات و هستي- اقبال لاهوري- حجاز و چين- دين مبين- مبيّن اسلام- قوت غالب- قوّت و نيرو- سرّ اسما- دوده و دودمان- ولاي علي- اشاره و تلميح- صف مقدّم- مقدمِ حاضرین- خليل­الله- تأثيرگذاري- احاديث و روايات- شيوه­ي بهره­گيري- تشخيص تفاوت- تشديد و مشدّد.

---

درس سوم چشمان مادر بزرگ

چشمان مادر بزرگ

غلغل: کنایه از جوشیدن. صدای جوشیدن سماور.

تسبیح: سبحان الله گفتن. ذکر خدا را گفتن.  به مهره­هایی که آن ها را بر رشته می کردند و به وسیله­اش  به شمارش ذکر می­پرداختند سبحه می­گفتند. اکنون بعد از سالیان زیاد تسبیح جای سبحه را گرفته و از معنای عمیق«تسبیح: ذکر و یاد خداوند» نیز تنها به «دانه­های در رسته کشیده»  بسنده شده است. حافظ می­فرماید:

رشته­ی تسبیح اگر بگسست‌، معذورم بدار

دستم اندر دامنِ ساقیِ سیمین ساق بود

معنی «الهم صلی علی محمدٍ و آل محمد»: خداوندا بر محمد و خاندان او درود فرست.             می­لغزید: سر می­خورد         فضل: لطف. نیکویی

اربعین: چهلمین روز شهادت امام حسین(ع) معروف به اربعین حسینی­است.

دهه­ی فجر: ده روز پیروزی انقلاب اسلامی که از دوازده بهمن شروع شده و در بیست و دوم بهمن به نتیجه رسید، «دهه­ی فجر» گویند.                    دهه: هر ده روز یا ده سال را می­گویند. 

سده: برابر با یک قرن.( به یکی از جشن‌های همگانی ایران کهن نیز می­گویند که در آغاز شامگاه دهم بهمن‌ماه برابر با آبان روز از بهمن ماه با افروختن هیزمی که مردمان، از پگاه بر بام خانه خود یا بر بلندی کوهستان گرد آورده‌اند، آغاز می‌شود. جشن سده یک جشن ملی ایرانیان است و به هیچ دین و مذهبی مربوط نیست.)

هزاره: هر یک هزار سال را می­گویند.           مصادف: هم­زمان                    آمیخته: مخلوط

التماس: خواهش، تمنّا.                        بغض: گریه­ی فرو خورده.

قند در دلش آب می­کردند: بسیار شادمان بود                  غلغله: ازدحام، هیاهو. هم­همه  

مضاف و مضاف­الیه: اگر دو اسم به دنبالِ یکدیگر بیایند و به وسیله­ی(-ِ کسره) به هم متصّل شده باشند، به اسمِ اوّلی«مضاف» و به اسمِ دوم«مضاف­الیه» می­گوییم. مثال:

باغِ آرزو (باغ: اسم اوّل و مضاف) + (-ِ) + (آرزو:اسمِ دوم و مضاف­الیه).   دلِ شیر

اضافه­ی تشبیهی چیست: اگر مضاف و مضاف­الیه رکن اوّل و دوم تشبیه باشد، حاصلِ کار اضافه­ی تشبیهی خواهد بود.

آیینه­یِ چشم: (آیینه: رکن دوم، مشبّه­به) و (چشم: رکن اوّل، مشبّه) (اضافه­ی تشبیهی)

پرده­ی اشک: (پرده: رکن دوم، مشبّه­به) و (اشک: رکن اوّل، مشبّه) (اضافه­ی تشبیهی)

غلغل: کنایه از جوشیدن، جوش خوردن                            زمزمه: زیر لب سخن گفتن

فضل: لطف                  مصادف: همزمان                      التماس: خواهش

تسبیح: ذکر خدا             فاسد: خراب، تباه                      پِیِ: به دنبال

دهه: هر10 روز - هر10 سال                       اعتراض: ایراد گرفتن

شعار: علامت، نشانه                                غلغله: ازدحام، همهمه، شلوغی

پرده­ی اشک: اشک به پرده تشبیه شده است. اضافه­ی تشبیهی(مضاف = رکن دوم تشبیه) و (مضاف­الیه = رکن دوم تشبیه)

آیینه­ی چشمان مادربزرگ: چشمان مادربزرگ به آینه تشبیه شده است.

آمیخته بود: مخلوط شده بود.        هوا: میل و آرزو                 مغرور: سربلند

اضافه­ی تشبیهی: اگر مضاف و مضاف الیه رکن اول و دوم تشبیه باشند به آن اضافه تشبیه می گوییم.

مثال: چشمان تیله­ای.

نکته: اگر دو اسم پشت سرهم بیایند و با کسره –ِ به هم متصّل شوند اسم اول مضاف و اسم دوم مضاف الیه خواهد بود.

مثال: باغ پدر              ،               چشم خروس.

---

نکته­ی نگارشی درس ۳

کاربردهای نشانه­ی نگارشی(-)(خط جدایی و خط پیوند)

تهیه کنندگان: اشکان منصوری و امیرسام نونهال    

خط جدایی:

۱ - عبارت معترضه ای که نسبتاً ازمتن جمله ای دور باشدو یا برای تاکید بیشتر روی جمله وعبارت متعرضه،آن را به جای دو دررنگ در میان دو خط جدایی قرار می دهیم:

مثال:

الف- چنین ادعایی-مطمینم که شما هم با من هم عقیده هستید-کمال بی انصاف(دوری)

ب- فرمانده مردی شجاع،قوی،با تجربه-ولی سهل انگاربود

 

۲ - برای جدا کردن اعداد،کلمات یاحروفی که به هنگام شمردن اجزاءچیزی به کار می رود:

مثال:

                 - بدن حشرات از سه قسمت زیر تشکیل شده   

۳ - برای نشان دادن تغییر ناگهانی و غیرمنتظره که در فکر پیدا می شود:

مثال:

الف- وقتی که دیدمش صریحاً گفتم او-راستی چه لزومی دارد که آن را تکرار کنم؟

 

۴ - برای سرجمع کردن فاعل جمله هنگامی که از چند کلمه ی پراکنده تشکیل شده باشد:

مثال:

الف- قدرت،ثروت،مقام- این ها چیزهایی هستند که او به دنبالش است

 

۵ - هنگامی که «از»،«تا»یا«ای»برای مسافت وزمان حذف شود:

مثال:

تهران- مشهد    یاسوج- بیرجند

 

۷ - در داستان نویسی برای شروع گفته های هر طرف مکالمه این علامت را قبل از شروع اولّین جمله و سرسطر می نویسیم وی قبل از بکار بردن آن باید مشخص کرده باشیم که جمله مربوط به کیست:

مثال:

جواد: سلام                         - .....

حسن: سلام                       - ......

 ۸- در نمایشه نامه نویسی برای فاصله بین گوینده و گفته ی او به جای (دو نقطه) اغلب از این نشانه(وگاه فقط از فاصله)استفاده می شود.

 

خط پیوند(-)

 

1-     این نشانه برای پیوند اجزاء کلمات یا عبارت مرکب به کار می رود.(اکثر این کلمات وعبارت ها در زبان فارسی بدون خط پیوند نوشته می شوند و بسیار به هم می چسبند.

  مثال:چهار- راه

 

2-     در هنگام ترجمه ی مطالب علمی اسامی یا صفات مرکبی ساخته می شود که لازم است پیوند میانشان بکار رود:

   مثال: . . . این فیزیکی از هنر های مشترک  ایرانی- افغانی است.

 

3- هرگاه جای ناخوانابود      برای فعل تمام یک عبارت مرکب در آخر سطرنباشد می توان قسمتی از آن را در آخر سطر  نوشت،نشان پیوند را بعد از آن قرار داد و بقیه ی آن را به ابتدای سطر بعدی منتقل نمود. البته اگر عبارت  دوجزئی باشد و بتوان آن را از هم جدا کرد:

 مثال:

...دیروزآقای نادری-

---

روان خوانی

                                            شعر یاد حسین(ع)

قالب شعر (غزل) است.                   ردیف شعر: تشنه

کلمات قافیه شعر: سخنور، یکسر، یاور، بر(خشکی)، بر(کنار، سینه)، اصغر، کوثر، محشر

حروف مشترک قافیه های شعر: (-َر)

تف:گرما، سوزش، داغ            کام: دهان           سخنور: شاعر، سخن­گو

دشت بلا: کربلا                   خسرو: پادشاه        یاور: یاری گر

کوثر: چشمه ای در بهشت                    صف محشر: صحرای قیامت

ره بردن: رسیدن       پرتَف: سوزان           آل: خاندان   

عطشان: تشنه         احمد: لقب حضرت محمد(ص)

حیدر: لقب حضرت علی(ع)               شط: رود             لب شط: ساحل رود

آرایه­ی جناس تام: آوردن دو واژه که درلفظ مشترک و در معنی متفاوت باشد.

آرایه مراعات نظیر: به آوردن اعضای یک مجموعه و رعایت خویشاوندی کلمات در شعر گویند.

شعار: خلاصه و فشرده خواسته ها و آرمان های یک گروه یا یک ملت است.

معنی بیت اول: از شدت گرمای دل چنان تشنه شد که تمام ردیف شعرش تشنه شده است.

معنی بیت دوم: افسوس که آن روز در کربلا آن پادشاه بدون لشکر و بدون یارس گر تشنه بود.

معنی بیت سوم: با لب های خشکیده و دل های سوخته و چشمانی تر در دریای کربلا در آن خشکی غرق بود.

معنی بیت چهارم: مانند ماهی که از آب بیرون می افتد اهل بیت پیامبر در حالی که دلشان در سینه می سوخت می تپیدند.

معنی بیت پنجم: خاندان حضرت محمد(ص) در حالی که همه تشنه بودند فرزندان حضرت علی از جمله علی اکبر و علی اصغر تشنه بودند.

معنی بیت ششم: کسی که بر ساحل چشمه کوثر تشنگان را سیراب می کند به کدامین گناه در کنار آب در حالی که تشنه است کشته شود.

معنی بیت هفتم: وقتی که عباس جوان به آب فرات رسید به یاد تشنگی امام حسین تا قیامت تشنه ماند.

معنی بیت هشتم: ای کاش شاعر(فدایی مازندرانی) در روز عاشورا فدای حسین می شد تا در صف سوزان صحرای قیامت تشنه نمی ماند.

---

حکایت همدلی و اتحاد

واحد شمارش تیر چوبه است.               به سر ببرید: زندگی کنید.

چیره: پیروز                                        ظفرمند: پیروز   

---

لغات املایی درس سوم

غلغل سماور- فضاي اتاق- دانه­هاي تسبيح – زمزمه­کردن- کاسه­ي بلور- دهه­ي فجر- اجراي سرود- سراي اميد- ختم صلوات- مصادف با اربعين- شعار جمعيّت- ظالم و فاسد- بغض سنگين – تولّد نوه- پرده­ي اشک- غرور و افتخار- بوي گلاب- مکالمات تلفني- سرِ سطر- حقّ مسلّم- عبارت آهنگين- خلاصه و فشرده- خواسته­ها و آرمان­ها- لحن حماسي- أجر و ثواب- خطا و صواب- جامع­التّواريخ- خواجه رشيد­الدّين فضل­الله- ظفرمند و پيروز- چوبه­ي تير- يادگار انقلاب- راه­پيمايي بزرگ- الله اکبر- صداي اعتراض- محبّت آميز.

درس 17 سابق

درس هفدهم

خوشا مرز ایران

خوشا مرز ایران عنبر نسیم                            که خاکش گرامی­تر از زرّ و سیم

خوشا: خوش است، خوب است           عنبر: ماده­ای خوش­بو که از نوعی نهنگ(عنبرماهی) به دست می­آید.

عنبر نسیم: نسیمِ خوش­بو                 گرامی­تر: ارزشمندتر            زرّ و سیم: طلا و نقره

چه خوب است سرزمین خوش­بوی ایران که خاکش از طلا و نقره ارزشمندتر است.

هوایش موافق به هر آدمی

زمینش سراسر پر از خرّمی

موافق: سازگار            آدمی: انسان 

خرّمی: سرسبزی

آب و هوایش با هر انسانی سازگار است و سراسر سرزمینش سرسبز است.

فضایش چو مینو به رنگ و نگار 

به یک سو زمستان، دگر سو بهار

مینو: بهشت، فردوس                سو: سمت، جهت                 زمستان و بهار(مراعات نظیر)

فضایش مانند بهشت رنگارنگ است و یک سمت آن زمستان و سمت دیگرش بهار است.

گر از فارس گویی، بهشتی خوش است                  همه مرزِ آن خرّم و دل­کش است

فارس: استان فارس که مرکز آن شیراز است.                 دل­کش: دل­آویز

اگز از سرزمین شیراز بگویی، مانندی بهشتی زیباست و سراسرش سبز و دل­آویز است.

به یک سوی اهوازِ مینو سرشت                         که سبز است و خرّم چو باغِ بهشت

سرشت: طبیعت، نهاد

در سمت دیگرش سرزمین بهشتی اهواز است که مانند باغ بهشت سبز و با طراوت است.

گر از مُلک کرمان سُرایم، رواست                  که هندوستانی خوش آب و هواست

ملک: سرزمین، کشور       رواست: شایسته است، جایز است

شایسته است که از سرزمین کرمان بسُرایم؛ که در آب و هوا مانند هندوستان است.

به نزدِ کسی کاو بُود فرهمند                      یکی نیلِ کوچک بود هیرمند

فره: تأیید خداوندی.                       فرهمند: کسی که تأیید خداوند را با خود دارد.

کاو:( که+او)              نیل و هیرمند(مراعات نظیر)

کسی که تأیید خداوندی را با خود داشته باشد؛ رود هیرمند را با رود نیل برابر می­داند.

خراسان، زِ چین و خُتن خوش­تر است               که خاکش به مانندِ مشکِ تر است

خراسان، چین و خُتن(مراعات نظیر) در بیت با تکرارِ «خ» واج­آرایی یا نغمه­ی حروف ایجاد شده است.

مُشک: ماده­ای تیره و خوش­بو که از ناف آهو به دست می­آید و بهترین نوع آن در سرزمین«ختن» به دست می­آید.

تر: تازه، باطراوت، شاداب               مُشکِ تر: مشکِ تازه             چین و خُتن: جناس خطّی

سرزمین خراسان از بهتر از سرزمین چین و ختن است زیرا خاکش مانند مشک تازه بسیار خوش­بوست.

صفاهان، چنو در جهان شهر نیست                      نداند کَسش کز خِرد بهر نیست

صفاهان: اصفهان              چنو: (چون+او)         خرد: عقل، اندیشه

بهر: قسمت، نصیب                                      کَسش: کسی آن را

در جهان هیچ شهری مانندِ اصفهان نیست و این را کسی که عقل ندارد، نمی­داند.

عروس جهان است مُلکِ اراک                        که سرتاسرش مُشک­بیز است خاک

واج­آرایی در تکرارِ«ک».                          بیز: بن مضارع از بیختن(غربال کردن)

سرزمین اراک در زیبایی مانند عروس است. و سرتاسر خاکش مشک سوده(خوش­بو) است.

هم از عهدِ جمشید و کاووس­کی                           نبوده­است مُلکی به خوبی چو ری

عهد: دوران، زمان                     جمشید و کاووس(مراعات نظیر)

از زمان جمشید و کاووس شاه سرزمینی به خوبی ری نبوده است.

هم آن آذرآبادگان، گوهری است                         که بر روم و شامش بسی برتری است.

آذرآبادگان: آذربایجان                                  گوهر: جواهر(سنگ قیمتی و ارزشمند)

آذرآبادگان، روم و شام(مراعات نظیر)                  شام: سوریه

سرزمین آذربایجان جواهری است و از سرزمین روم و سوریه بسیار برتر است.

گر آیی سویِ رشت و مازندران                        پُر از سبزه بینی، کران تا کران

کران تا کران: سرتاسر، همه جا

اگر به رشت و مازندران قدم بگذاری، سرتاسرش را پر از سبزه می­بینی.

همه بوستانش سراسر گل است                    به باغ اندرون، لاله و سُنبل است

لاله و سُنبل: مراعات نظیر         به باغ اندرون: درون باغ، داخلِ باغ

سرتاسر باغ­ها و بوستان­هایش پُرگل و زیباست و درون باغ­هایش پُر از لاله و سنبل است.

---

شکوه کرخه

بلندا: بلندترین نقطه                        سرزمین­های گرم و لب­تشنه(انسان­انگاری دارد).

هورالعظیم: آفتاب بزرگ       سر زنده: شاداب                تلخ و شیرین(آرایه­ی تضاد)

کرخه ... گرمی خون دلاوران این میهن را بر پیکر خود احساس کرده است(آرایه­ی جان­دارپنداری).

گستاخ: جسور                                       بعث: رستاخیز، جنبش

کرخه از گستاخی­ها و بی­رحمی­های دشمن بعثی خون دل­ها خورده­است(انسان انگاری).

خیل: گروه اسبان، جمع زیاد                       جان بر کف: از جان گذشته، فداکار

بنیان: بنیاد، ریشه، اساس، پایه                    استوار: محکم، پایدار، پا بر جا

سد: مانع                هجوم: حمله              تحرّک: جُنب و جوش

کرخه هرگز رنگ نباخت(انسان انگاری)         رنگ باختن: کنایه از ترسیدن

بر خود نلرزید: نترسید(کنایه)                      آب بر لبش نخشکید: نترسید(کنایه)

کرخه آب در بنیاد دشمنان جنگ­افروز ریخت: باعث نابودی دشمنان جنگ افروز شد.

خانه­ی خیالات و پندارشان را از پی­برافکند: خیالات دشمنان را نقش بر آب کرد.

خانه­ی خیالات: اضافه­ی تشبیهی                   تازش: حمله، هجوم

همّت: تلاش، کوشش                              رود همّت: اضافه­ی تشبیهی

دریای علم و دانش: اضافه­ی تشبیهی            درآمیخت: مخلوط کرد

ارتفاعات: بلندی­ها                                  رونق: رواج، گسترش

عزّت: سربلندی، افتخار                            شادابی: طراوت

قلل: جمع مکسّر قلّه                               مایه: سبب، دلیل

سیما: چهره، روی، رخسار                          زیور: زینت

عرصه: میدان

---

گروه کلمات املایی درس هفدهم

عنبر نسیم- موافقِ طبع- مینو سرشت- آدمِ فرهمند- صفاهان و آذرآبادگان- خاکِ مشک­بیز- ارتفاعات زاگرس- منطقه­ی هورالعظیم- خیلِ عظیمِ - هجومِ وحشیانه- حامیان صدّام- ترس و هراس- تازشِ دشمنِ بعثی- مایه­ی عزّت- قلل استوار- جانبِ خوارزم- سدّ کرخه- کتاب­های لغت و مرجع- چین و خُتن- عهدِ جمشید- گستاخی­ها و  بی­رحمی­ها- دانش و تخصّص- رونق زندگی- عرصه­ها و میدان­ها- جاذبه­های گردش­گری.

---

سؤالات آزمون دوم راهنمایی

سؤالات آزمون دوم راهنمایی را در این آدرس دنبال کنید:

http://www.4shared.com/document/nPJlzLZn/gozideh_soalate_2vom.html

درس بیست و یکم

راه خوش بختی                                                                               ویلیام شکسپیر     

کشتی زندگانی: اضافه­ی تشبیهی(زندگانی به کشتی تشبیه شده­است.)                در جمله­ی«روزگار دریایی است»، آرایه­ی تشبیه به کار رفته است.

ساحل مقصود: اضافه­ی تشبیهی(مقصود به ساحل تشبیه شده است).                 مقصود: هدف، آرمان، آرزو             مسلّماً: قطعاً، حتماً

جزر: کشیدگی آب دریا به هنگام روز.                                        مد: بالا آمدن آب دریا با آمدن شب به خاطر نیروی جاذبه­ی ماه.

غنیمت شمردن: ارزشمند شمردن، گرامی دانستن           بسا: چه بسیار                 غفلت: بی­خبری، ناآگاهی        اعماق: ژرفا، عمق

گذشته رفته و آینده نیامده­است(آرایه­ی تقابل دارد)                     بیم مدارید: نهراسید، نترسید                      تاب و تحمّل: مترادف

فرط: زیادی، شدّت               ارکان تشبیه را در جمله­ی«روزگار چون باد و ابر ناپایدار و گذراست» مشخّص نمایید.

تلف: تباه، هدر، نابود  *آرایه­های موجود در جمله­ی«کار امروز را به فردا میفکن» مشخّص کنید: 1- ارسال المثل     2- امروز و فردا(تضاد)

مسرور: شادمان، خوش­حال         برکات: نعمت­ها، یمن، بسیاری، ج برکت         توکّل: تکیه، امید، اعتماد        بارِ غم: اضافه­ی تشبیهی

اعمال و افعال: ج عمل و فعل          تأمّل: تفکّر، درنگ، اندیشه            عجول: شتابان              تعلّل: درنگ، تأخیر، دست دست کردن

روا: جایز، شایسته           روا داشتن: مجاز دانستن                  معیّن: مشخّص، معلوم           نشاط و شتاب و اضطراب: مراعات نظیر

اضطراب: نگرانی             سرد و گرم روزگار: کنایه از خوشی­ها و ناملایمات زندگی                  «سرد و گرم»آرایه­ی تضاد نیز دارد.

منحرف: کج شده از راه راست، کج رو، گم­راه                  متانت: وقار، سنگینی                      پرخوف: ترسناک، وحشتناک

راهبر: راهنما، راه­برنده      ایّام: روزگاران، ج یوم              آیندگان: نسلِ آینده                   پایمال کردن: از بین بردن

کائنات: موجودات جهان، ج کائنه           خطا: اشتباه          مرتکب شدن: انجام کارِ منفی    پاس داشتن: مراقبت کردن، نگه­داری

ندامت: حسرت، پشیمانی                 انگشت به دندان گزیدن: کنایه از پشیمانی کردن            ثمر: نتیجه، حاصل، بهره

سپری شدند: طی شدند، گذشتند         محال: غیر ممکن، نشدنی        

 کتاب در جست و جوی خوش­بختی،  از لرد آویبوری، ترجمه­ی ابوالقاسم پاینده.

روان­خوانی               آن سویِ پنجره

بیان: گفتار                          توصیف کردن: شرح دادن                        خاص: ویژه                            دل­انگیز: دل­ربا          

دل­باخته­بود: دل بسته و علاقه­مند شده بود.             مرغ روح: اضافه­ی تشبیهی           روح در اوج گرفتن به مرغ مانند شده است.

رضایت: خوشنودی              حیرت: شگفتی، ناباوری             قوّتِ قلب: نیرو و نشاط

هفده داستان کوتاه کوتاه از نویسندگان ناشناس، سارا طهرانیان (مترجم)، منصوره موسوی دیزکوهی (ويراستار)

الـهی جـانـب مـن کـن نـگـاهــی                             مـرا بـنما به سوی خویش راهـی

خدایا! سوی من نگاهی کن و به سوی خود راهی نشانم بده      جانب: سمت و سو، طرف        راه­نمودن: راه نمایی کردن

نگاهـی کن که رو آرم به سویَـت                               رهی بنما که جا گـیرم به کـُویـَت

به من نگاهی کن تا روی به سوی تو بیاورم و راهی نشانم بده که در کوی تو جای بگیرم                  کوی: خیابان، کوچه

بـه ذکـر خـود بـلـند آوازه­ام  کن                              رفـیـق  لـطـفِ  بـی انـدازه ام کن

به یاد کرد خودت مرا مشهور کن و لطف بی­اندازه­ات را با من همراه کن.      بلندآوازه: معروف، شناخته شده، مشهور     رفیق: همراه

بـیـفشان از وضـو بر رویم آن آب                              که از غـفلت نماند در سرم خواب

با وضو آبی به صورت من بزن که در سرم خواب بی­خبری باقی نماند.       غفلت: بی­خبری

بـه چـشم مرحمت  سویم نظر کن                             شـفـیـع آخـرت ، خـیرالـبـشـر  کن

مرحمت: لطف، مهربانی          نظر: نگاه           شفیع: شفاعت کننده، خواهشگر     خیرالبشر: بهترین انسان(حضرت محمّد«ص»)

با چشم لطف و مهربانی بر من نگاهی کن و حضرت محمّد را شفیع من در روز قیامت قرار بده.

مولانا شمس‌الدین یا کمال‌الدین محمد وحشی‌بافقی یکی از شاعران نام‌دار سدهٔ دهم ایران است که در سال ۹۳۹ هجری قمری در شهر بافق چشم به جهان گشود. دوران زندگی او با پادشاهی شاه تهماسب صفوی و شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده هم‌زمان بود. وی تحصیلات‌ مقدماتی‌ خود را در زادگاهش‌ سپری‌ نمود. وحشی‌ در جوانی‌ به‌ یزد رفت‌ و از دانشمندان‌ و سخنگویان‌ آن‌ شهر کسب‌ فیض‌ کرد و پس‌ از چند سال‌ به‌ کاشان‌ عزیمت‌ نمود و شغل‌ مکتب‌ داری‌ را برگزید. وی‌ پس‌ از روزگاری‌ اقامت‌ در کاشان‌ و سفر به‌ بندر هرمز و هندوستان‌، در اواسط عمر به‌ یزد بازگشت‌ و تا پایان‌ عمر ( سال ۹۹۱ هجری قمری) در این‌ شهر زندگی‌ کرد.

---

درس بیست و یکم

جزر و مد- دریای توفانی- غنیمت شمردنِ فرصت- نتیجه­ی غفلت- تاب و تحمّل- فرطِ غرور- تلف کردنِ عمر- صرفه­جویی- غمگین و مسرور- برکات و توکّل- صبور و عجول- تعلّل در کار- تفکّر و تأمّل- نشاط و اضطراب- عقل و متانت- خوف و خطر- سلسله­ی کائنات- مرتکبِ خطا- انگشتِ ندامت- رنج و محنت- دائماً و غالباً- حسرت و ندامت- فروتنی و تواضع- دعای قنوت- رأس ایمان- درد و ألم- علم و پرچم- رسم­الخطّ رایج- بلافاصله و به سرعت- عجول و پر شتاب- اهمّیّت زندگی- فرصتِ غنیمت- منحرف و انحراف- متوجّه خطا- اندکی تصرّف- راز موفّقیّت- تعطیلات هفتگی- قایق­های تفریحی- توصیفِ جزئیّات- مناظرِ دل­انگیز- مراقبت از بیمار- رضایت و اطمینان- قوّتِ قلب- بالاخره- چشمِ مرحمت- خیرالبشر.

---

داستان

دقیق محاسبه کنید: مي گويند در زمانهاي دور پسري بود كه به اعتقاد پدرش هرگز نمي توانست با دستانش كار با ارزشي انجام دهد. اين پسر هر روز به كليسايي در نزديكي محل زندگي خود مي رفت و ساعتها به تكه سنگ مرمر بزرگي كه در حياط كليسا قرار داشت خيره مي شد و هيچ نمي گفت. روزي شاهزاده اي از كنار كليسا عبور كرد و پسرك را ديد كه به اين تكه سنگ خيره شده است و هيچ نمي گويد. از اطرافيان در مورد پسر پرسيد. به او گفتند كه او چهار ماه است هر روز به حياط كليسا مي آيد و به اين تكه سنگ خيره مي شود و هيچ نمي گويد. شاهزاده دلش براي پسرك سوخت. كنار او آمد و آهسته به او گفت: «جوان، به جاي بيكار نشسستن و زل زدن به اين تخته سنگ، بهتر است براي خود كاري دست و پا كني و آينده خود را بسازي.» پسرك در مقابل چشمان حيرت زده شاهزاده، مصمم و جدي به سوي او برگشت و در چشمانش خيره شد و محكم و متين پاسخ داد: «من همين الان در حال كار كردن هستم!» و بعد دوباره به تخته سنگ خيره شد. شاهزاده از جا برخاست و رفت. چند سال بعد به او خبر دادند كه آن پسرك از آن تخته سنگ يك مجسمه با شكوه از حضرت داوود ساخته است. مجسمه اي كه هنوز هم جزو شاهكارهاي مجسمه سازي دنيا به شمار مي آيد. نام آن پسر «ميكل آنژ» بود.     

قبل از شروع هر کار فیزیکی بهتر است که به اندازه لازم در موردش فکر کرد. حتی اگر زمان زیادی بگیرد.

درس بیستم

فصل هشتم                                               ادبیّات جهان

ماه

     روشنی­اش را

         در سراسرِ آسمان

                           می­پراکند

و لکّه­های سیاهش را برای خود نگاه می­دارد.

رابیندرانات تاگور(زاده ۷ مه۱۸۶۱، درگذشته ۷ اوت۱۹۴۱) شاعر،فیلسوف،موسیقیدان و چهره‌پرداز اهل بنگال هند بود. نام‌آوریش بیشتر از برای شاعری اوست. وی نخستین آسیایی برنده جایزه نوبل بود. پدرش دبندرانات (مهاریشی) و مادرش سارادادیوی نام داشت. به تاگور لقب گوردیو (Gurdev) به معنای پیشوا داده‌اند. وی از سردمداران دیرین و مدافعان سرسخت استقلال هندوستان به‌شمار می‌آید.

رابیندرانات تاگور بزرگترین شاعر ایالت بنگال است، که به دو زبان هندی و بنگالی شعر می‌سرود و اشعار خود را به انگلیسی نیز ترجمه می‌کرد. هم سرود ملی هند و هم سرود ملی بنگلادش از تصنیفات تاگور است.

او از کودکی اشعاری نغز می‌سرود و در زبان شبه قاره انقلابی ادبی پدید آورد. به ویژه اشعار موسوم به گیتانجالی معروفیت فراوان دارد و به زبان‌های بسیاری ترجمه شده‌است. تاگور با این اشعار در سال ۱۹۱۳ جایزه نوبل را در ادبیات دریافت کرد. او علاوه بر سرودن شعر، داستان و نمایشنامه می‌نوشت، و گاه تأملات خیال‌انگیز و عرفانی خود را روی بوم نقاشی می‌آورد.

تاگور در سراسر مشرق زمین محبوبیت داشت. او به ایران علاقه فراوان داشت و دو بار به ایران سفر کرد: بار اول در اردیبهشت ۱۳۱۱ (بهار ۱۹۳۲) که به همراه عروس خود و دینشاه ایرانی (از پیشوایان پارسیان هند) به دعوت دولت ایران به این کشور سفر کرد و جشن هفتادمین زادروز او در تهران برگزار شد. تاگور در دیدار از تهران و شیراز با بسیاری از نویسندگان و سخنگویان ایرانی دوست شد. ملک‌الشعرای بهار در ستایش تاگور قصیده‌ای بلند سروده‌است. او در سال ۱۳۱۳ برای بار دوم به ایران سفر کرد.

پرنده ی ازادی

محمد در آغوش پدرش

چونان پرنده­ای بیمناک: ترسان، وحشت­زده

آشیان دارد                                     آرایه­ی تشبیه( رکن اوّل: محمّد

رکن دوم: پرنده­ای بیمناک

از بیم دوزخ آسمان.                                 رکن سوم: آشیان داشتن

رکن چهارم: چونان)    

دوزخ آسمان: هواپیماهای جنگنده و بمب افکن  

ــ آه پدر، پنهانم کن؛ پنهان     آرایه­ی تکرار

بال های من در برابر این ]طوفان[             توفان: صدای ترسناک و مهیب           طوفان: باد بسیار شدید

ناتوان است، ناتوان                 به نظر می­رسد ویراستار کتاب به تفاوت معنایی کلمه توجّه نداشته است.

در برابر این تیرگی                 تیرگی: سایه­های هواپیماها

و آن­ها که در بالا در پروازند.        هواپیماهای رژیم صهیونیستی

***

محمد فرشته­ی بی­پناهی است

نزدیک به تفنگ صیادی سنگ­دل        صیّاد: شکارچی         سنگ­دل: ترکیب وصفی مقلوب(دل سنگ)

او در سایه­ی خود تنهاست                 او کاملاً بی­پناه است

چهره­اش روشن است چونان خورشید   تشبیه(چهره­اش: رکن1     خورشید: رکن2      روشن: رکن3     چونان: رکن4)

قلبش سرخ و روشن است چنان سیب  تشبیه(قلبش: رکن1       خورشید: رکن2      سرخ و روشن: رکن3     چونان: رکن4)

صیادش می­تواند به شکارش دیگرگون بیندیشد

با خود بگوید:

«اکنون او را رها می­کنم

تا آن گاه که بتواند فلسطینش را

بی­غلط تلفظ کند .....                         تا اندازه­ای کوچک بود که نمی­توانست اسمِ کشورش را تلفّظ کند.

و فردا چون سرکشی کند                      سرکشی: نیرومندی

شکارش میکنم ....»

         *  *  *

«محمد الدوره»

خونی است که از بعثت پیامبران              بعثت: برانگیخته شدن، برخاستن

جوشیده است

پس ای محمد صعود کن                 صعود: بالا رفتن، عروج، ترقّی              تلمیح به معراج حضرت رسول

صعود کن تا سذرةالمنتهی                سدره­المنتهی: نام درختی­است در آسمان هفتم که از لحاظ ارزشمندی با «کعبه» برابری می­کند.

کودکان‌ سنگ‌

دنیا را خیره‌ کردند                                                   خیره: شگفت­زده، مبهوت

با آن‌ که‌ در دستان‌شان‌ جز سنگ‌ نبود

چونان‌ مشعل‌ها درخشیدند                                        مشعل: چراغدان

و چونان‌ بشارت‌ از راه‌ رسیدند                                   بشارت: خبر خوش، مژده

ایستادند

خروشیدند و شهید شدند

و ما برجا ماندیم‌; چونان‌ ستاره‌هایی‌

قط‌بی‌

ــ با پیکرهایی‌ پوشیده‌ از گرما ــ

آنان‌ از برای‌ ما جنگیدند

تا کشته‌ شدند

و ما در کافه‌هامان‌ ماندیم‌

ــ چونان‌ بزاق‌ صدف‌ها ــ

یکی‌ در پی‌ سوداگری‌

یکی‌ در ط‌لب‌ میلیاردها اسکناس‌ تا زده‌،

ازدواج‌ چهارم‌ و آغوش‌های‌ صیقلی‌ تمدن‌

یکی‌ در جست‌وجوی‌ قصری‌ بی‌مانند در لندن‌

یکی‌ در کار سمساری‌ سلاح‌، در

کاباره‌ها، به‌ ط‌لب‌ خون‌بهای‌ خویشتن‌

یکی‌ در جست‌وجوی‌ تخت‌ و سپاه‌ و صدارت‌

آه‌، ای‌ لشکریان‌ خیانت‌ها و مزدوری‌ها!                      مزدور: مزد بگیر، گماشته، کسی که با دریافت پول به هر کار پستی تن بدهد.

ای‌ لشکریان‌ تفاله‌ها و هرزگی‌ها!

هر قدر هم‌ که‌ تاریخ‌ درنگ‌ کند                             درنگ: تأمّل، صبر، تأخیر، توقّف

به‌ زودی‌، کودکان‌ سنگ‌ ویران‌تان‌ خواهند کرد         کودکان سنگ: کودکان فلسطین

ای‌ دانش­آموزان‌ غزه‌!

به‌ ما بیاموزید؛

ــ اندکی‌ از آن‌ چه‌ شما راست‌ ــ

که‌ ما از یاد برده‌ایم‌

به‌ ما بیاموزید که‌ مرد باشیم‌

که‌ نزد ما مردانی‌ هستند که‌ خمیر شده‌اند

به‌ ما بیاموزید:

که‌ چگونه‌ سنگ‌ در دست‌ کودکان‌،

حماسه‌ می­آفریند؟                                        حماسه: دلیری، شجاعت، دلاوری

چگونه‌ دوچرخه‌ کودک‌ از مین‌ می‌گذرد؟

چگونه‌ روبان‌ ابریشمین‌ از کمین‌ می‌گذرد؟

چگونه‌ آب‌ نبات‌ شیرین‌ ــ وقتی‌ توقیفش‌

می‌کنند ــ به‌ چاقو بدل‌ می‌شود؟

ای‌ فرزندان‌ غزه‌!

به‌ رادیوهای‌ ما اعتنا نکنید

به‌ ما گوش‌ نسپارید

با تمام‌ توان‌تان‌ بتازید و                                       با تکرار حرف«ت» واج آرایی ایجاد شده­است.

در راه‌تان‌ استوار بمانید                                        استوار: پایدار، محکم

از ما پرسش‌ نکنید

ما اهل‌ حساب‌ و کتاب‌ و معامله‌ هستیم‌

در گستره­ی‌ نبردهاتان‌ پیش‌ بروید                    گستره­: پهنه

و ما را واگذارید

که‌ ما خدمه‌ فراری‌ لشکریم‌

ط‌ناب‌هاتان‌ را بیاورید و حلق‌آویزمان‌ کنید

ما آن‌ مردگانیم‌ که‌ گوری‌ ندارند

و آن‌ یتیمان‌ که‌ چشمی‌ ندارند

ما به‌ سوراخ‌هامان‌ چسبیده‌ایم‌

و از شما می‌خواهیم‌

که‌ با اژدها بجنگید!

ما ــ هزار قرن‌ ــ در برابرتان‌ کوچک‌ شده‌ایم‌

و شما به‌ یک‌ ماه‌ قرن‌ها قد کشیده‌اید!

ای‌ کودکان‌ غزه‌!

به‌ نوشته‌های‌ ما برنگردید

ما را نخوانید

ما پدران‌ شماییم‌

مثل‌ ما نباشید

ما بت‌های‌ شماییم‌

ما را نپرستید

ما برگه‌های‌ سیاست‌ و سرکوب‌ را مبادله‌ می‌کنیم‌

و گورستان‌ها می‌سازیم‌ و زندان‌ها

آزادمان‌ کنید!

ــ از عقده‌ هراسی‌ که‌ در درون‌ ماست‌ ــ

و از مغزهامان‌ افیون‌ را دور بریزید!

به‌ ما بیاموزید

هنر چنگ‌ زدن‌ به‌ خاک‌ را

و مسیح‌ را در اندوه‌ رها مکنید!

ای‌ دوستان‌ کوچک‌ ما، سلام‌!

خداوند روزتان‌ را یاسمین‌ گرداند!

از تکه‌های‌ ویران‌ خاک‌ درخشیدید

و زخم‌هامان‌ را چون‌ گل‌ نسرین‌ کاشتید

این‌، انقلاب‌ دفترها و مرکب‌ها است‌

پس‌ برلب‌ها

نغمه‌هایی‌ باشید!

ــ که‌ دلاوری‌ و والایی‌ را بر ما می‌بارد ــ

ما را از زشتی‌هامان‌ شستشو دهید!

شستشو دهید!

از یهود مهراسید، هم‌ از سحرش‌

برای‌ چیدن‌ زیتون‌ مهیا باشید!                       مهیّا: آماده، فراهم               زیتون: نماد صلح و آشتی

که‌ این‌ روزگار یهودی‌

وهمی‌ است‌ که‌ به‌ زودی‌ فرو خواهد ریخت‌

ــ اگر باور داشته‌ باشیم‌ ــ

ای‌ دیوانگان‌ غزه‌!

هزاران‌ درود بر دیوانگان‌!

که‌ رهایی‌مان‌ بخشیدند

عصر عقل‌ سیاسی‌ از زمان‌ روگردانیده‌است‌

پس‌، به‌ ما جنون‌ بیاموزید!

یک‌ سنگ‌ پرتاب‌ می‌شود... یا دو سنگ‌

افعی‌ اسراییل‌ نیمه‌ می‌شود

گوشت‌ چارپایان‌ را می‌جود

و سوی‌ ما می‌آید

ــ بی‌دست‌ ــ

در لحظه‌هایی‌ که‌ سرزمینی‌ بر فراز

ابرها پدیدار می‌شود

و وطنی‌ زاده‌ می‌شود در چشم‌ها

در لحظه‌هایی‌ که‌ حیفا پدیدار می‌شود

یافا پدیدار می‌شود

و غزه‌ در موج‌های‌ دریا می‌آید

چون‌ مأذنه‌ای‌ میان‌ دو لب‌

قدس‌ را روشن‌ می‌کند

اسبی‌ از یاقوت‌ سپیده‌دم‌ نقش‌ می‌کند

و چون‌ اسکندر ذی‌القرنین‌ وارد می‌شود

دروازه‌های‌ تاریخ‌ را بر می‌کند

زمانه‌ افیونیان‌ را به‌ پایان‌ می‌برد

بازار قوادان‌ را می‌بندد

دست‌های‌ جیره‌خواران‌ را می‌برد

و بازماندگان‌ اهل‌ کهف‌ را از دو کتف‌

پرت‌ می‌کند

در لحظه‌هایی‌ که‌ درختان‌ زیتون‌، بارور می‌شوند

در سینه‌ها شیر جاری‌ می‌شود

سرزمینی‌ را در «طبریا» نقش‌ می‌کند

که‌ دو سنبله‌ در آن‌ کاشته‌ می‌شود

و خانه‌ای‌ را نقش‌ می‌کند، بر فراز«کرمل‌«

و مادری‌ را کنار درگاه‌ و فنجان‌ها

در لحظه‌هایی‌ که‌ عط‌ر دلاویز لیمو هجوم‌ می‌آورد

و وط‌نی‌ زاده‌ می‌شود در چشم‌ها

ماهی‌ را از چشم‌های‌ سیاهش‌ پرتاب‌ می‌کند

و گاه‌، دو ماه‌

قلمی‌ پرتاب‌ می‌کند

کتابهایی‌ پرتاب‌ می‌کند

مرکبی‌ پرتاب‌ می‌کند

صمغی‌ پرتاب‌ می‌کند

میزهای‌ رسم‌ را پرتاب‌ می‌کند

و قلم‌موی‌ رنگ‌ها را

مریم‌ فریاد می‌زند:«آه‌، ای‌ فرزندها!»

و او را در آغوش‌ می‌کشد

کودکی‌ بر زمین‌ می‌افتد

ــ در لحظ‌ه‌هایی‌ که‌ هزاران‌ کودک ‌زاده‌ می‌شوند.

ــ و ماه‌ غزه‌ می‌گیرد.

در لحظ‌ه‌هایی‌ که‌ ماهی‌ از «بیسان‌« می‌درخشد

و وط‌نی‌ به‌ سلول‌ زندان‌ وارد می‌شود

و وط‌نی‌ زاده‌ می‌شود در چشم‌ها

که‌ از کفش‌هایش‌ گرد و غبار می‌تکاند

و در سرزمینی‌ آبی‌ داخل‌ می‌شود

افقی‌ دیگر نمایان،                                نمایان: آشکار

روزگارانی‌ دیگر می‌آفریند

متنی‌ دیگر می‌نگارد

حافظه‌ بیابان‌ را در هم‌ می‌شکند

زبان‌ فرسوده‌ را ــ از الف‌ تا یا ــ می‌کشد

فرهنگ‌ لغات‌ را سوراخ‌ می‌کند

و مرگ‌ نحو را جار می‌زند

و مرگ‌ شعرهای‌ گران‌بهای‌ ما را

سنگی‌ پرتاب‌ می‌کند

چهره­ی قدس درخشان

رخساره‌ فلسطین‌ پر فروغ و تابان می‌شود.              رخساره: چهره، صورت         پرفروغ: درخشان، تابان

ــ چون‌ قصیده‌ای‌ صورت‌ می‌بندد

ــ سنگی‌ دیگر پرتاب‌ می‌کند

ــ عکا برفراز آب‌ چون‌ قصیده‌ای‌

خاموش‌ می‌شود

ــ سنگی‌ دیگر پرتاب‌ می‌کند

ــ «رام‌!...» چون‌ بنفشه‌ای‌ می‌درخشد از

شب‌ خشم‌

ــ سنگ‌ دهم‌ را پرتاب‌ می‌کند

ــ رخساره‌ی‌ خداوند ظ‌اهر می‌شود

و روشنایی‌ سپیده‌دمان‌

سنگ‌ انقلاب‌ را پرتاب‌ می‌کند

تا آخرین‌ جانی‌ روزگار نابود شود

پرتاب‌ می‌کند...

پرتاب‌ می‌کند...

پرتاب‌ می‌کند...

تا ستاره‌ داوود را به‌ دستانش‌ برکند

و در دریا انداخته‌ شود

از روزنامه‌های‌ بزرگ‌ پرسش‌ می‌شود؟

این‌ برآمده‌ از کنعان‌، کدامین‌ پیامبر است‌؟

این‌ درآمده‌ از بط‌ن‌ رنج‌ها، کدامین‌ کودک‌ است‌؟

این‌ درخشنده‌ از لابه‌لای‌ دیوارها،

کدامین‌ گیاه‌ افسانه‌ای‌ است‌؟

کدامین‌ چشمه‌های‌ یاقوت‌ از برگ‌های‌ قرآن‌ جوشید؟

پیشگویان‌ از او می‌پرسند

صوفیان‌ از او می‌پرسند

بوداییان‌ از او می‌پرسند

پادشاهان‌ جن‌ از او می‌پرسند

این‌ کودک‌ تابان‌، چون‌ هلوی‌ سرخ‌ از

درخت‌ فراموشی‌، کیست‌؟

این‌ ط‌فل‌ گریزپا از تصویرهای‌ نیاکان‌

و از دروغ‌های‌ نوادگان‌

و از جامه‌های‌ بنی‌قحطان‌ کیست‌؟

کیست‌ این‌ جست‌وجوگر شکوفه‌های‌

عشق‌ و خورشید انسان‌؟

کیست‌ این‌ کودک‌ با چشمان‌ شعله‌ور

چونان‌ خدایان‌ یونان‌؟

ــ که‌ شکنجه‌ دیدگان‌ از او می‌پرسند

ــ سرکوب‌ شدگان‌ از او می‌پرسند

ــ تبعیدیان‌ از او می‌پرسند

ــ و گنجشک‌های‌ پشت‌ میله‌ها از او می‌پرسند

ــ کیست‌ این‌ که‌ می‌آید

ــ از سوز و گداز شمع‌ و از کتابهای‌ راهبان‌؟

ــ کسیت‌ این‌ فرزند که‌ در چشمانش‌

آغاز هستی‌ پدیدار است‌؟

ــ کیست‌ این‌ فرزند که‌ بذر انقلاب‌ را در

همه‌ سو می‌کارد؟

قصه‌پردازان‌ از او می‌نویسند

و سواران‌ داستانش‌ را باز می‌گویند

کیست‌ این‌ کودک‌ رهیده‌ از فلج‌ ط‌فلان‌

و از کرم‌ خوردگی‌ کلمات‌؟

این‌ گریخته‌ از مزبله‌ تحمل‌ و از زبان‌ مردگان‌؟

روزنامه‌های‌ جهان‌ می‌پرسند:

چگونه‌ کودکی‌ چون‌ گل‌

دنیا را با مداد پاک‌کن‌ محو می‌کند؟

جریده‌های‌ آمریکایی‌ می‌پرسند:

چگونه‌ کودک‌ غزه‌ حیفا، عکا، نابلس‌

واگن‌ تاریخ‌ را واژگون‌ می‌کند

و شیشه‌ای‌ بلورین‌ تورات‌ را درهم‌ می‌شکند؟          

نِزار قَبانی, (زاده ۲۱ مارس ۱۹۲۳، درگذشته ۳۰ آوریل ۱۹۹۸) از بزرگ‌ترین شاعران و نویسندگان جهان عرب بود. وی در یکی از محله‌های قدیمی شهر دمشق سوریه به دنیا آمد. هنگامی که ۱۵ ساله بود خواهر ۲۵ ساله‌اش به علت مخالفت خانواده‌اش با ازدواج با مردی که دوست داشت اقدام به خودکشی نمود. در حین مراسم خاک­سپاری خواهرش وی تصمیم گرفت که با شرایط اجتماعی که او آن را مسبب قتل خواهرش می‌دانست بجنگد. وی به زبانهای فرانسه، انگلیسی و اسپانیولی نیز مسلط بود و مدت بیست سال در دستگاه دیپلماسی سوریه خدمت کرد. هنگامی که از او پرسیده می‌شد که آیا او یک انقلابی است، در پاسخ می‌گفت: «عشق در جهان عرب مانند یک اسیر و برده است و من می‌خواهم که آن را آزاد کنم. من می‌خواهم روح و جسم عرب را با شعرهایم آزاد کنم. روابط بین زنان و مردان در جهان ما درست نیست.» بخش‌هایی از اشعار نزار قبانی تاکنون به فارسی ترجمه و منتشر شده‌است. مهدی سرحدی، موسی بیدج، موسی اسوار و احمد پوری مترجمانی هستند که تاکنون نسبت به ترجمه­ی بخشی از آثار نزار به فارسی اقدام کرده‌اند.

گروه کلمات املایی درس بیستم

دوزخ آسمان- صیّاد سنگدل- تلفّظِ بی­غلط- بعثت پیامبران- صعودی ستاره- سدرة­المنتهی- درنگِ تاریخ- حماسه­ی غزّه- مهیّایِ چیدن- رخساره­ی پرفروغ- نزار قبّانی- ساحلِ مقصود.

---

ادبيّات پايداري و مقاومت                                              

شاعران و نويسندگان هم­پاي ملّت خود در دفاع از سرزمين و اعتقادات خويش دست به آفرينش آثاري مي­زنند؛ در اين آثار از شکيبايي و مقاومت و دفاع از ايثار و شهادت سخن به ميان مي­آيد. به اين­گونه نوشته­ها، ادب پايداري يا مقاومت گفته­مي­شود.

شعرهاي فصل هشتم «ماه» از تاگور، شاعرِ هندوستاني و «پرنده­ي آزادي» از محمود درويش و «کودکان سنگ» از نزار قبّاني در رديف ادبيّات مقاومت يا پايداري قرار دارند.

درس نوزدهم

مادرِ وطن

کمال­الملک: محمد غفاری معروف به کمال‌المُلک نقاش ایرانی (زاده ۱۲۲۷ - درگذشته ۱۳۱۹) یکی از مشهورترین و پر نفوذترین شخصیت‌های تاریخ هنر معاصر ایران به شمار می‌آید. وی در یکی از خانواده‌های هنرمند و سرشناس در کاشان چشم به جهان گشود. غفاری پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در کاشان به همراه برادر بزرگترش به تهران آمد و در دارالفنون در رشتهٔ نقاشی ادامه تحصیل داد. پس از گذشت سه سال تحصیل وی در دارالفنون، هنگامی که ناصر الدین شاه از این مدرسه بازدید می‌کردد، کار او را پسندید و وی را به دربار فراخواند.

اغلب: اکثر، بیشتر           فروتن: متواضع، افتاده          حیرت­افزا: شگفتی­آفرین، تعجّب انگیز          شرم: حیا، آزرم

رفقا: جمع مکسّر رفیق(دوستان، همراهان)          جنجال: آشوب، همهمه، هیاهو        پیش­آمد: روی­داد، واقعه، حادثه

اظهار عقیده: بیان نظر                 اظهار: آشکار کردن، توضیح دادن                 شِکوه: شکایت، گله­مندی، گلایه

تشتّت: اختلاف، پراکندگی

آراء: عقاید، نظریّات(جمع رأی)

تشتّت آراء: اختلاف نظرها

اغراض: اهداف، مقاصد(جمع مکسّر غرض)

کاسه­ی صبر: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)

لبریز: پُر، سرشار، مالامال، لبالب

لذا: بنابراین       رنجیده: ملول، آزرده، ناراحت

التهاب: سوز و گداز، برافروختگی                نگاهبانی: حراست، نگهداری            به در رفتن: بیرون رفتن، خارج شدن

اُنس: دوستی، همدمی                          رجحان: برتری، امتیاز                   معاوضه: تعویض، مبادله

نواقص: ج مکسّر نقص(کمبود، نقصان)               نظیر: مانند، مثل               

وطنِ ما به جایِ مادرِ ماست                                 مادرِ خویش را نگهبانیم

وطن: میهن، مولِد، سرزمین                     سرزمینِ ما مانند مادرِ ماست و ما همانند مادر از وطن نگهبانی می­کنیم.

شکر داریم کز طفولیّت                                      درس «حبّ­الوطن» همی خوانیم

شکر داریم: شکر می­گوییم، شاکریم            کز: مخفّف (که+از)          طفولیّت: کودکی      همی­خوانیم: کاربرد کهن ماضی استمراری(می­خوانیم).   خدا را سپاس­گزار هستیم که از دوران کودکی، درس عشق­ورزی به کشور را می­خوانیم.

چون که حبِّ وطن زِ ایمان است                           ما یقیناً زِ اهلِ ایمانیم

تلمیح به حدیثی از رسول اکرم(ص) که فرمودند: «حبّ­الوطنِ منَ­الایمان: وطن دوستی از ایمان است». یقیناَ: حتماً (قید تأکید).          

گر رسد دشمنی برایِ وطن                                  جان و دل رایگان بیفشانیم

رایگان: راهگان(آن­چه از راه پیدا شده باشد)، مجّانی                      بیفشانیم: نثار کنیم، فدا کنیم

«ایرج میرزا»: ایرج میرزا (۱۲۵۱ خورشیدی تبریز - ۲۲ اسفند ۱۳۰۴ خورشیدی تهران) ملقب به «جلال‌الممالک» و «فخرالشعرا»، از جمله شاعران برجسته ایرانی در عصر مشروطیت (اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی) و از پیشگامان تجدد در ادبیات فارسی بود. ایرج میرزا در قالب‌های گوناگون شعر سروده و ارزشمندترین اشعارش مضامین انتقادی، اجتماعی، احساسی و تربیتی دارند. شعر ایرج ساده و روان و گاهی دربرگیرنده واژگان و گفتارهای عامیانه‌ است و اشعار او تأثیر عمیقی بر شعر دوره مشروطیت گذاشت.

شعر خوانی:                         تو ای ایزدی مرز ایران من

خدایا به خورشید گیتی­فروز                      به پرتو فشانیش در نیم­روز

گیتی­فروز: فروزنده­ی جهان، روشن کننده­ی جهان                                پرتو: نور، روشنایی

نیم­روز: وسط روز، وقت ظهر(نام باستانی سرزمین سیستان)                      پرتوفشانی: نورافشانی

خدایا تو را به خورشید جهان­تاب و به نورافشانی­اش به هنگام ظهر سوگند می­دهم.

جهان را سراسر ز لفظ دری                      عطا کن نشاطِ زبان­آوری

جهان را سراسر: سراسرِ جهان را                لفظ دری: زبان درباری ایران، زبان فارسی

نشاط: شادمانی                                    لفظ: زبان                    زبان­آوری: سخن­وری، بلاغت

سراسرِ جهان را با زبان فارسی نشاط و سرزندگی سخنوری عطا کن.

فزون کن به عالم شکر خند را                   روایی ده این پارسی قند را  

فزون کن: زیاد به کار ببند            شکر خند: ترکیب وصفی مقلوب(خنده­ی شکر)             روایی: رواج، گسترش     پارسی قند: قندِ زبان پارسی(اضافه­ی تشبیهی)

خنده­های شکرین را در دنیا افزون کن و قند زبان پارسی را رواج و گسترش بده.

خدایا به گردان سپهر بلند                         به مردان صاحب دل دردمند

گردان: گردنده، چرخان         سپهر: آسمان         صاحب­دل: عارف، آگاه

خدایا به آسمان بلندِ گردنده­ و به انسان­های آگاه و دردمندت قسم می­دهم.

همه مردم از لطفت ای بی­نیاز                   عزیزند و آزاده و سرفراز

عزیز: گرامی، ارجمند             آزاده: وارسته             سرفراز: سربلند

ای خداوند بی­نیاز! مردم به لطف تو گرامی و وارسته و سربلند هستند.

به جانند و دل در پی راستی                      گریزنده­اند از کژی کاستی

به جانند و دل: با جان و دل              در پیِ راستی: به دنبال درست­کاری و صداقت           گریزنده: فراری، گریزان

گژی: ناراستی، کج­روی                  کاستی: تنبلی، سستی، کاهلی

با جان و دل به دنبال درست­کاری و صداقت­اند و از ناراستی و کج­روی­ها گریزان­اند.

پیام­آور صلح و مهرند و داد                       جهان را بدین گونه خواهند شاد

داد: عدل و انصاف                      مهر: دوستی، محبّت

مردمی که پیام آور صلح و محبّت و انصاف و عدالت­اند و به این گونه دنیا را شاد می­خواهند.

تو ای نازنین میهن ای خاک پاک               زانوار حق چهره­ات تابناک

انوار: ج مکسّر نور                      تابناک: درخشان، روشن

ای خاکِ پاکِ وطن و ای میهنِ نازنین! چهره­ات از نورِ خداوند روشن باد.

دو دست نیایش بر آرم فراز                       چنین خواهم از حق به راز و نیاز

نیایش: دعا، راز و نیاز                     برآرم فراز: بالا می­آورم، بلند می­کنم

دو دستِ دعا را به آسمان بلند می­کنم و با راز و نیاز از خداوند پنین می­خواهم.

سر سرفرازش به خورشید سای                   به شادان دلش شادی جان­فزای

سرفراز: سربلند            به خورشید سای: به خورشید برسان      سای: بُنِ مضارع از ساییدن

سرِ با افتخارش را به خورشید برسان و به دلِ شادش شادی جان را بیفزای.

سپس روکنم سرخوش ازشهدِ عشق             به ایران وگویم بدین مهد عشق

شهدِ عشق: اضافه­ی تشبیهی(عشق در شیرینی به شعر تشبیه شده­است).                سرخوش: سرمست، شادمان

شهد: عسل، انگبین         بدین: به این               مهدِ عشق: اضافه­ی تشبیهی(مهد: گاهواره) عشق به گهواره تشبیه شده است که بسیار آرامش بخش است.                با بیت بعدی موقوف­المعانی است.

بعد در حالی که از شیرینی عشق سرخوش و سرمست بودم، به ایران رو می­کنم و به این گهواره­ی عشق می­گویم:

ایا گاهوار عزیزان من                              تو ای ایزدی مرز ایران من

ایا: منادا(ای)            گاهوار: گهواره           ایزدی مرز: مرز و بوم خدایی            با بیت بعدی موقوف­المعانی­است.

ای گاهواره­ی عزیزانِ من! و ای مرز و بومِ خداوندی!

جهان تاجهان است آباد باش                      بر و بوم مردان آزاد باش

آرزو می­کنم تا جهان برقرار است آباد و خرّم و سرزمین مردمان وارسته باشی!

       حسن‌ابراهیم حبیبی (زاده ۱۳۱۵ در تهران) وزیر ارشاد دولت بازرگان ، وزیر علوم و آموزش عالی و پس از آن وزیر دادگستری دولت میرحسین موسوی و معاون اول اکبر هاشمی رفسنجانی و دولت اولِ سیدمحمد خاتمی در ایران بود. وی هم‌اکنون رئیس بنیاد ایران شناسی است. وی ازجمله حقوق‌دانانی بود که پس از انقلاب ایران، پیش‌نویس متن قانون اساسی را با استفاده از قوانین اساسی سایر کشورها تهیه کرد.

گروه کلمات املایی درس نوزدهم

کمال­الملک- اغلبِ نزدیکان- مؤدّب و فروتن- منظره­ی حیرت­افزا- فوق­العاده ناتوان- بلند قامت- رفقای صمیمی- ایّامِ طفولیّت- شکوه و شکایت- تشتّت آرا- اغراض گوناگون- نظریّات ناموافق- التهابِ جامعه- اُنس و دوستی- تحمّلِ جنجال- رجحان و برتری- شکوه و تجمّل- معامله و معاوضه- ایرادها و نواقص- حُبّ­الوطن- جمعِ مکسّر- پایه و اساس- اثاث و لوازم خانه- اظهار عقیده- وظیفه­ی نگاهبانی- نشانه­ی قلّاب- پشتوانه­ی موفّقیّت.

---

داستان

 اول مسئله را پیدا کنید: مايكل، راننده اتوبوس شهري، مثل هميشه اول صبح اتوبوسش را روشن كرد و در مسير هميشگي شروع به كار كرد. در چند ايستگاه اول همه چيز مثل معمول بود و تعدادي مسافر پياده مي شدند و چند نفر هم سوار مي شدند. در ايستگاه بعدي، يك مرد با هيكل بزرگ، قيافه اي خشن و رفتاري عجيب سوار شد.. او در حالي كه به مايكل زل زده بود گفت: «تام هيكل پولي نمي ده!» و رفت و نشست. مايكل كه تقريباً ريز جثه بود و اساساً آدم ملايمي بود چيزي نگفت اما راضي هم نبود. روز بعد هم دوباره همين اتفاق افتاد و مرد هيكلي سوار شد و با گفتن همان جمله، رفت و روي صندلي نشست و روز بعد و روز بعد... اين اتفاق كه به كابوسي براي مايكل تبديل شده بود خيلي او را آزار مي داد. بعد از مدتي مايكل ديگر نمي تواست اين موضوع را تحمل كند و بايد با او برخورد مي كرد. اما چطوري از پس آن هيكل بر مي آمد؟ بنابراين در چند كلاس بدنسازي، كاراته و جودو و .... ثبت نام كرد. در پايان تابستان، مايكل به اندازه كافي آماده شده بود و اعتماد به نفس لازم را هم پيدا كرده بود. بنابراين روز بعدي كه مرد هيكلي سوار اتوبوس شد و گفت: «تام هيكل پولي نمي ده!» مايكل ايستاد، به او زل زد و فرياد زد: «براي چي؟» مرد هيكلي با چهره اي متعجب و ترسان گفت: «تام هيكل كارت استفاده رايگان داره.»

پيش از اتخاذ هر اقدام و تلاشي براي حل مسائل، ابتدا مطمئن شويد كه آيا اصلاً مسئله اي وجود دارد يا خير؟

فصل هفتم / درس هفدهم

فصل هفتم

سرزمین من

چو ایران مباشد، تنِ من مباد             بدین بوم و بر زنده یک تن مباد     (فردوسی)

مباد: نباشد(فعل دعایی)                                       بوم: سرزمین

آرزو می­کنم، اگر ایران نباشد من نیز نباشم و حتّا در این سرزمین یک نفر هم زنده نباشد.

---

---

داستان

مشتري خود را بشناسيد: يكي از نمايندگان فروش شركت كوكاكولا، مايوس و نا اميد از خاورميانه بازگشت. دوستي از وي پرسيد: «چرا در كشورهاي عربي موفق نشدي؟» وي جواب داد: «هنگامي كه من به آنجا رسيدم مطمئن بودم كه مي توانم موفق شوم و فروش خوبي داشته باشم. اما مشكلي كه داشتم اين بود كه من عربي نمي دانستم. لذا تصميم گرفتم كه پيام خود را از طريق پوستر به آنها انتقال دهم. بنابراين سه پوستر زير را طراحي كردم: پوستر اول مردي را نشان مي داد كه خسته و كوفته در بيابان بيهوش افتاده بود. پوستر دوم مردي كه در حال نوشيدن كوكا كولا بود را نشان مي داد. پوستر سوم مردي بسيار سرحال و شاداب را نشان مي داد. پوستر ها را در همه جا چسباندم.» دوستش از وي پرسيد: «آيا اين روش به كار آمد؟» وي جواب داد: «متاسفانه من نمي دانستم عربها از راست به چپ مي خوانند و لذا آنها ابتدا تصوير سوم، سپس دوم و بعد اول را ديدند.»    

قبل از هر کار جدیدی باید مطالعات اولیه به صورت کامل با در نظر گرفتن همه جوانب انجام شود.

درس شانزدهم

درس شانزدهم

قلم سحر آمیز

دلیرانه: شجاعانه         می­لغزید: سُر می­خورد

کمال­الدّین بهزاد:

ای هُدهُدِ صبا! به صبا می­فرستمت                        بنگر که از کُجا به کجا می­فرستمت

هدهد: مرغ سلیمان. در داستان­های مذهبی آمده که حضرت سلیمان از میان حیوانات هدهدِ پرنده را به عنوان قاصدِ خویش انتخاب کرد.

صبا: باد صبحگاهی که پیام­آور عاشقان است.              هدهد صبا: اضاف­ی تشبیهی(صبا در پیام آوری به هدهد تشبیه شده­است).                  سبا: نام سرزمینی­است که سلیمان ملکه­ی آن سرزمین را به همسری برگزید.

ای پیام­آور صبحگاهی! تو را به سرزمین سبا می­فرستم. نگاه کن که تو را به کجا می­فرستم؟!

حیف است طایری چو تو در خاکدان غم                  زین جا به آشیانِ وفا می­فرستمت

حیف: ستم، ظلم                 طایر: پرنده                خاکدان غم: زمین غم­آلود(استعاره)

ستم زیادی است که پرنده­ی بلند پروازی مانند تو در زمین غم­آلود گرفتار باشد. از این­جا تو را به آشیانه­ی مهربانی و محبّت می­فرستم.

---

بیدادگری: ظلم، ستم                  نیرنگ: دسیسه، توطئه، حیله                   تقلید: پیروی، دنباله­روی

فتوا: دستور دینی                      تحریم: حرام شمردن، حرام دانستن            الیوم: امروز

استعمال: مصرف، استفاده           در حکم: مانند                                     محاربه: جنگ، ستیزه

تنگنا: مضیقه، محدودیّت

---

گروه کلمات املایی درس شانزدهم

جنگ چالدران- مقاومت دلیرانه- کمال­الدّین بهزاد- غار نمناک- شکاف سقف- توده­ی آهکی- هدهد صبا- سرزمین سبا- خاکدانِ غم- آشیان وفا- طایر بلند پرواز- حیف و میل- قلم سحرآمیز- طبیب زحم­ها- مصر و استانبول- افغانستان و هند- آگاهی و مبارزه- استعمار و بیدادگری- روحانیِ پرشور- نیرنگ و خدعه- سخنرانی اندیشمندان- مرجع تقلید شیعیان- تحریم تنباکو- استعمال توتون- در حکمِ محاربه- فتوای تاریخی- شکستن قلیان­ها- توطئه­ی انگلیس- ملکه­ی سبا- اعتراضات فلسطینی- منزلت گیرنده- مضارع اخباری- مضارع التزامی- گودال­های آب- سطحِ لرزان- توپ­ها و خمپاره­ها- جعبه­های مهمّات- پوکه­های برّاق- سنگرِ بغل­دستی- هفت­سین عید- سماق و سمنو- سرنیزه و سیمینوف- لنگ­لنگان- یا مقلّب­القلوب- غلافِ سرنیزه- گروهان و گردان- لهجه­ی ترکی- سنجاق و سنجاقک- مهره­های شطرنج- لابه­لای تانک­ها- روحیّه­ی مبارزه.

---

دوست داشتن در مقابل استفاده كردن 

  زمانيكه مردي در حال پوليش كردن اتوموبيل جديدش بود كودك 4 ساله اش  تكه سنگي را بداشت و  بر روي بدنه اتومبيل خطوطي را انداخت.

مرد آنچنان عصباني شد كه دست پسرش را در دست گرفت و چند بار محكم پشت دست او زد بدون انكه به دليل خشم متوجه شده باشد كه با آچار پسرش را تنبيه نموده . در بيمارستان به سبب شكستگي هاي فراوان چهار انشگت دست پسر قطع شد . وقتي كه پسر چشمان اندوهناك پدرش را ديد از او پرسيد "پدر كي انگشتهاي من در خواهند آمد" !  آن مرد آنقدر مغموم بود كه هچي نتوانست بگويد به سمت اتوبيل برگشت وچندين باربا لگدبه آن زد . حيران و سرگردان از عمل خويش روبروي اتومبيل نشسته بود و به خطوطي كه پسرش روي آن انداخته بود  نگاه مي كرد . او نوشته بود " دوستت دارم پدر" روز بعد آن مرد خودكشي كرد .  خشم و عشق حد و مرزي ندارنددومي ( عشق) را انتخاب كنيد تا زندكي دوست داشتني داشته باشيد و اين را به ياد داشته باشيدكه اشياء براي استفاد شدن و انسانها براي دوست داشتن مي باشند . در حاليك امروزه از انسانها استفاده مي شود و اشياء دوست داشته مي شوند. همواره در ذهن داشته باشيد كه: اشياء براي استفاد شدن و انسانها براي دوست داشتن مي باشند . مراقب افكارتان باشيد   كه تبديل به گفتارتان ميشوند . مراقب گفتارتان باشيد كه تبديل به رفتار تان مي شود . مراقب رفتار تان باشيدكه تبديل به عادت مي شود ، مراقب عادات خود باشيدشخصيت شما مي شود . مراقب شخصيت خود باشيدكه سرنوشت شما مي شود . خوشحالم كه  دوستي اين پيام را براي ياد آوري به من فرستاد .  اميدوارم كه روز خوبي داشته و  هر مشكلي كه با آن روبرو هستيد . آخرين روز آن باشد و تمام شود. 

فصل ششم / درس چهاردهم

فصل ششم

نام­ها و یادها

نام نیکو گر بماند ز آدمی                    به کز او ماند سرایِ زر نگار             (سعدی)

آدمی: انسان               کز او: مخفّف(که+ از+ او) سرا: خانه          زرنگار: مجلّل، طلاکاری شده

اگر خوش­نامی از انسان به یادگار بماند، بهتر از آن است که خانه­های مجلّل و اشرافی بر جای بماند.

---

درس چهاردهم

نوجوان باهوش

مکث: درنگ، تأمّل، تفکّر

به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست 

عاشقم بر همه عالم، که همه عالم از اوست

خرم: دل­شاد، شادمان، خوش­حال                 به جهان: در جهان

به این دلیل در این دنیا شادمان و خوش­حالم که تمامِ جهان از خداوند شادمان و آباد است. و عاشقِ همه­ی هستی هستم، زیرا هستی را خداوند خلق کرده­است.

به حلاوت بخورم زهر که شاهد ساقی­است

به ارادت بکشم درد، که درمان هم از اوست

حلاوت: شیرینی        شاهد: زیبارو، معشوق

ساقی: کسی که در مجلسی نوشیدنی تعارف می­کند.

ارادت: عشق و علاقه، اشتیاق

درد و درمان(آرایه­ی تضاد) حلاوت و زهر(تضاد)

زهر را به شیرینی سرمی­کشم، زیرا ساقی، معشوق زیباروی است و با اشتیاق درد را تحمّل می­کنم، زیرا درمانم نیز از اوست.

لهجه: گویش                فوق­العاده:(فوق: بالا+عاده: عادت) بالاتر از عادی، عالی

حکمت: دانش               استعداد: قابلیّت، شایستگی

نامی: نام­دار، مشهور، بلند آوازه

---

آشپز زاده­ی وزیر

هیاهو: های و هو، شور و غوغا، بانگ و فریاد          کاغذ ذهن: اضافه­ی تشبیهی(ذهن به کاغذ تشبیه شده است و وجه شبه این دو، ثبت و نگه­داری است).

قلّک ذهن: اضافه­ی تشبیهی(ذهن به قلّک تشبیه شده است و وجه شبه این دو حفظ و نگهداری است).

طراوت: سرسبزی، شادابی              تعارف: خوش­آمد گویی، باب میل دیگران حرف زدن.

تأسّف­بار: متأثّر، ناراحت                 لیاقت: شایستگی، سزاواری

ستاره­ای بدرخشید و ماهِ مجلس شد                دلِ رمیده­ی ما را انیس و مونس شد

ستاره، ماه و درخشش(مراعات نظیر)               انیس: همدم، مونس(انیس و مونس جناس اشتقاق دارند).

در مجلس ما ستاره­ی کوچکی شروع به درخشیدن کرد ولی مانند ماه خودنمایی کرد و دل وحشت­زده و وحشی ما را آرام و رام کرد.

وجد: شور و نشاط              هلهله: شادی، شادمانی           صدراعظمی: قائم­مقامی، جانشینی

منشأ: سرآغاز، مبدأ، سرچشمه         ذکاوت: تیزهوشی، زیرکی      نام­دار: بلندآوازه، معروف، شناخته­شده

شیوع: رواج، گسترش                  آبله­کوبی: واکسن آبله            از قضا: اتّفاقاً، تصادفاً

---

گروه کلمات املایی درس چهاردهم

ابوالقاسم قائم مقام فراهانی- حفظ مطالب- نوه­ی محمّدخان- تعریف و معرّفی- حلاوتِ زهر- ساقی شاهد- دست ارادت- لهجه­ی خاص- فوق­العاده- ریاضی و فلسفه- حکمت و علوم قرآنی- استعداد بی­نظیر-آینده­ی درخشان- هیاهوی کلاغ­ها- کاغذ ذهن- حاصلِ لرزیدن- پس­انداز قلّک- طراوت و سرسبزی- دعوت مهمان­ها- تعارف استاد- کاشف الکل- نگاه تأسّف­بار- ثابت کردن- لیاقت آشپز- محمّدبن زکریّای رازی- أنیس و مونس- جواب غلط- خواجه حافظ شیرازی- وجدِ جمعیّت- شادی و هلهله- تلاش و پشتکار- مقامِ صدراعظمی- منشأِ خدمات- هزاوه­ی فراهان- هوش و ذکاوت- شیوع آبله- خرافات و جهل- واکسینه کردن- از قضا- بچّه­ی جن­زده- مرد بقّال- صدای رسا- خطاب به اطرافیان- مسؤول جهل- فرزندان حقیقی- طفل مرده- گسترش واژه­ها- اتوبیوگرافی- بیوگرافی- شیرین و تأثیرگذار- فیلم سینمایی- آشپزراده­ی وزیر- مشهد مقدّس- وقایع مهم.

درس سیزدهم

آزادگی

 خارکش پیری با دلق درشت                   پشته­ای خار همی برد به پشت

دلق: لباس پشمین فرسوده، لباس زبر و خشن        همی­بُرد: می­بُرد، «همی» نشانه­ی کهن  برای ماضی استمراری.

مردِ خارکش پیری با لباس زبرِ فرسوده، پشته­ی خاری را بر دوش می­کشید.

لنگ­لنگان قدمی برمی­داشت

هر قدم دانه­ی شکری می­کاشت

لنگ­لنگان: در حالی که می­لنگید.(قید حالت)

دانه­ی شکری می­کاشت: از خدا سپاس­گزاری می­کرد.

در حالی که می­لنگید، راه می­رفت و با هر قدم خدا را سپاس می­گفت.

کای فرازنده­ی این چرخ بلند 

وی نوازنده­ی دل­های نژند

فرازنده: برپا کننده.            چرخ: آسمان، فلک           نوازنده: نوازشگر               نژند: غمگین، گرفته.

که ای برپا کننده­ی این آسمان بلند و ای کسی که دل­های غمگین و گرفته را نوازش می­کنی!

کنم از جیب نظر تا دامن                        چه عزیزی که نکردی با من!

جیب: گریبان، یقه             نظر: نگاه            جیب تا دامن: سر تا پا              عزیزی: مهربانی

درِ دولت به رخم بگشادی                       تاجِ عزّت به سرم بنهادی

دولت: خوش­بختی، سعادت        رُخ: چهره           تاجِ عزّت: اضافه­ی تشبیهی           عزّت: مهربانی، عزیزی

در خوش­بختی را به رویم باز کردی و تاجِ مهربانی بر سرم گذاشتی.

حدّ من نیست ثنایت گفتن                      گوهرِ شکرِ عطایت سُفتن

حد: اندازه، لیاقت، شایستگی            ثنا: ستایش، حمد        گوهرِ شکر: اضافه­ی تشبیهی(شکر به گوهر تشبیه شده است)

عطا: بخشش.            سفتن: سوراخ کردن، سوراخ کردن مروارید برای در رشته کشیدن آن را سفتن می­گویند.

نوجوانی به جوانی مغرور                        رخشِ پندار همی راند زِ دور

مغرور: فریفته، فریب خورده                   رخش: به معنی اسب. نام اسبِ رستم است.          پندار: وهم و گمان، توهّم

رخشِ پندار: اضافه­ی تشبیهی(پندار در تند سیری به رخش تشبیه شده است).            همی­راند: می­راند

نوجوانی که مغرورِ جوانی خود بود، از دور اسبِ افکارش را به سمت پیرمرد تاخت.

آمد آن شکرگزاریش به گوش                 گفت کای پیرِ خِرف گشته، خموش

کای: (که+ای) مخفّف               خِرِف: کم عقل، نادان         خموش: خاموش، ساکت

شکر گزاری پیرمرد به گوشش رسید و گفت: ای پیرمردِ کم عقل! ساکت باش!

خار بر پشت زنی زین­سان گام                 دولتت چیست؟ عزیزیت کدام؟

زینسان: از این گونه            گام: قدم

خوشبختی و عزیزی­ات کدام است؟ در حالی­که با این وضع، و خار بر پشت راه می­روی.

عزّت از خواری نشناخته­ای                      عمر در خارکشی باخته­ای

عزّت و خواری: آرایه­ی تضاد               خواری: ذلّت                خوار و خار: جناس لفظی

عزّت را از خواری تشخیص نمی­دهی و عمر خود را در خارکشی از دست داده­ای.

پیر گفتا که چه عزّت زین به                  که نی­ام بر درِ تو بالین نِه

زین: (از+ این)                  نی­ام: نیستم                بالین: بالش

پیرمرد جواب داد که چه عزّتی بالاتر از این است که بر درِ خانه­ی تو بالش خوابم را نمی­گذارم.

کای فُلان! چاشت بده یا شامم                 نان و آبی که خورم و آشامم

کای: (که+ای)         فُلان: اسمِ مبهم(فُلانی)                چاشت: صبحانه            آشامیدن: نوشیدن

که ای فُلانی! به من نانی بده که بخورم و آبی که بیاشامم.

شکر گویم که مرا خوار نساخت                به خسی چون تو گرفتار نساخت

خس: کنایه از انسان پستِ فرومایه.

خدا را سپاس می­گویم که باعث ذلّت و خواری من نشد و مرا گرفتار و نیازمند چون تویی نکرد.

داد با این همه اُفتادگی­ام                       عزّ و آزادی و آزادگی­ام

افتادگی: ضعف، تواضع، فروتنی                عزّ: عزّت، عزیزی

با این همه ضعف و ناتوانی به من عزّت آزادی و بی­نیازی را هدیه کرد.

---

نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد معروف به جامی (۲۴ آبان ۷۹۳- ۲۷ آبان ۸۷۱)، (۲۳ شعبان ۸۱۷ – ۱۷ محرم ۸۹۸ ه‍ ق) ملقب به خاتم الشعرا شاعر، موسیقی‌دان، ادیب و صوفی نام‌دار ایرانی سده ۹ قمری است.

آثار جامی

1- آثار منظوم: الف) دیوان‌های سه گانه شامل قصاید و غزلیات و مقطعات و رباعیات

                     ب) هفت اورنگ که خود مشتمل بر هفت کتاب در قالب مثنوی است.

2- آثار منثور

آثار منثور که برخی از آنان عبارت‌اند از: بهارستان، نفحات الانس و منشآت.

---

شعر خوانی

رازِ ماندگاری

آب شد برفِ زرد کوهِ سپید                             تکّه یخ­ها به گریه اُفتادند

آب، برف، یخ(مراعات نظیر)

زرد و سپید(مراعات نظیر) 

تکّه یخ­ها به گریه افتادند(انسان انگاری و تشخیص)

تکِه یخ­ها چه سر به زیر و صبور 

جایِ خود را به چشمه­ها دادند

تکّه یخِ سر به زیر و صبور(انسان انگاری)

چشمه­ها آمدند پایین­تر

 دامنِ کوهسار را شستند

چشمه­ها ... دامن کوهسار را شستند(انسان انگاری)

بین آن راه­های پیچاپیچ                               کم­کمک راهِ خویش را جُستند

پیچاپیچ: پر پیچ و خم         کم­کمک: به نرمی، به آهستگی

راه خویش را جستند: راهشان را پیدا کردند.

نرم­نرمک در آسمان پیچید                            بویِ سرسبزی علفزاران

مصراع دوم نهاد بیت است.                    نرم نرمک: به تدریج

چشمه­ها ضرب­در هزار شدند                         متولّد شدند جوباران

جوباران: مخفّف جویباران               جوباران متولّد شدند: (انسان انگاری)

جویباران به دامنِ صحرا                              رشته در رشته تار و پود شدند

دامن، رشته، تار و پود(مراعات نظیر)                 دامن صحرا: انسان­انگاری

دست در دستِ یک­دگر دادند                         عهد بستند و «زنده­رود» شدند

جویباران ... دست در دست یک­دگر دادند: متّحد شدند، هم­دست شدند(انسان انگاری).

جویباران ...عهد بستند(انسان­انگاری).

ما همان چشمه­های کم آبیم                          زندگی جمعِ دوستانه­ی ماست

آرایه­ی تشبیه(ما : رکن اوّل           رکن دوم: چشمه­های کم آب            رکن سوم: ضعف و ناتوانی)

ما اگر ضرب در هزار شویم،                           ماندگاریم و جایِ ما دریاست.

ضرب در هزار شویم(با هم متّحد و یک­پارچه شویم)               ماندگاریم: جاودانه­ایم، همیشگی هستیم

---

سعید بیابانکی - تاریخ تولد: 4 مهر 1347 - شاعر- طنزپرداز- مجری - سطح تحصیلات: کارشناسی  و رشته تحصیلی مهندسی کامپیوتر- سخت افزار - محل تحصیل: دانشگاه اصفهان.

---

حکایت

نام خوش­بو

برگرفت: برداشت                     معطّر: خوش­بو                        اندر: در(حرف اضافه­ی کهن)

رهگذران: عابران                      امان: پناه                             ندا: صدا، آوا

حرمت نهادی: احترام گذاشتی                   

---

رساله­ی قشیریّه: ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن بن عبدالملک بن طلحه بن محمد قشیری ملقب به زین الاسلام - شیخ المشایخ در ماه ربیع الاول ۳۷۶ در استوا قوچان چشم به جهان گشود. در روز ۱۶ ربیع الثانی ۴۶۵ در نیشابور درگذشت.بنابراين قشيري ار بزرگان تصوف در قرون چهارم و پنجم مي باشد از اكابر علما و مشايخ متصوفه، نسبتش به خاندان " بني قشير" مي رسد مادرش دختر محمد بن سليمان استوايي سلمي است، بنابراين از سوي پدر قشيري و از سوي مادر سلمي بود. پدرش از توانگران و متكلماتن استوا بود و پيش از بلوغ ابوالقاسم عبد الكريم وفات يافته است. آثار او: رساله قشیریه -  لطائف الاشارات -  التیسیر فی التفسیر - مختصر الهدایه .

---

گروه کلمات املایی درس سیزدهم

دلقِ درشت- فرازنده­ی چرخ- دل­های نژند- جَیب و دامن- ثنای حق- گوهر سفتن- گوهرِ عطا- رخش پندار- حرص و طمع- شکرگذاری- پیرِ خرف گشته- عزّت و خواری- خس و خاشاک- حرص و آز- آزادی و آزادگی- تغییر و تحوّل- کلمات جناس- لوح سیمین- لوح مکتب- جورِ استاد- ارکان تشبیه- سجع و جناس- حاضر و ناظر- سروِ چمان-همدم گل- یادِ سمن- ارائه­ی نقّاشی- قدر و قیمت- غدر و نیرنگ- دقّت و تمرکز- علّامه و دانشمند- راه­های پیچاپیچ- سربه­زیر و صبور- علفزاران- تولّد جوباران- رساله­ی قشیریّه.

درس دوازدهم

اخلاق نیکان

آورده­اند: روایت می­کنند، حکایت می­کنند.               مریدان: دوستداران، هواداران، پیروان

---

شیخ ابوالقاسم جنید بغدادی، صوفی مشهور معروف به سید الطایفه ، پدرش محمد بن جنید قوایری بغدادی بود.
شیخ ابولقاسم ، در زمانی که صوفیان در نیمه دوم قرن سوم بیشتر در بغداد زندگی می کردند ، او از معروف‌ترین آن‌ها و از مشایخ صوفیان بود و سری سقطی دایی او بود. اصلیت او از نهاوند در ایران است ولی در بغداد زندگی می کرد. او زاهدی عابد و عارفی واصل بود و چون زیاد اهل سفر نبود مریدان و شاگردان از جاهای دیگر به دیدار او به بغداد می آمدند. پس از اواسط قرن سوم که ارتباط اهل سلوک با هم بیشتر شد تعالیم جنید بغدادی و ابوبکر شبلی به شهرهای دیگر نفوذ کرد و چون جنید تقریبا در راس صوفیه قرار دارد بسیاری از صوفیان بعد از او طریقه خود را منسوب به او می دانند. جنید به روایتی پیرو سفیان ثوری بود و بر مذهب او تفقه می­کرد و ابن سریج نیز مرید و پیرو جنید بود. کرامات او بسیار زیاد است و نزد صوفیه از مقبولیت زیادی برخوردار است.  او در سال ۲۹۷ در شهر بغداد وفات کرد.

---

بُهلول (بهلول دانا، بهلول مجنون کوفی یا ابو وهیب بن عمرو صیرفی کوفی): یکی از عقلای مجانین سدهٔ دوم هجری و معاصر هارون‌الرشید بود. وی در کوفه نشو و نما یافت و مردم محل او را با نام فارسی بهلول دانا^[۱] می‌نامیدند. هارون و خلفای دیگر از او موعظه می‌طلبیدند. او در همان شهر ادب می‌آموخت و سپس به صورت دیوانگان درآمد. اخبار و نوادر و اشعار زیادی به وی منتسب است.^[۲] وی شیعه بود و احتمالاً در سال ۱۸۸/۸۰۴ بود که هارون‌الرشید را ملاقات کرد.^[۳] بهلول را از شاگردان امام جعفر صادق(ع) دانسته‌اند. زمانی که از سوی هارون‌الرشید در معرض خطر قرار گرفت خود را به جنون زد ولی در مواقع لزوم به مردم پند واندرز می‌داد.^[۴] گور بهلول در بغداد قرار دارد و سنگ قبری به تاریخ ۵۰۱ قمری لقب او را «سلطان مجذوب» نوشته‌است. واژهٔ بهلول در عربی به معنای «شاد و شنگول» است.

---

طلب کنید: بخوانید، بخواهید                             ارشاد: راهنمایی، رهبری

باری: خلاصه                                               طعمه: غذا، خوراک

عرض کرد: گفت(شکل مؤدّبانه­ی سخن گفتن برای اوّل شخص مفرد«عرض کردم» و برای دوم شخص مفرد«فرمودی یا فرمودید» است.)

مرشد: راهنما                      خلق: مردم               مرا با او کار است: من با او کاری دارم.

به قدر می­گویم: به اندازه حرف می­زنم             به قدرِ فهمِ مستمعان می­گویم: به اندازه­ی درک شنوندگان حرف می­زنم. تلمیح به آیه­ی« کلّم­النّاس علی قدرِ عقولِهِم». 

از بهرِ خدا: به خاطرِ خدا                              مرا بیاموز: به من یاد بده.

دعوی: ادّعا                                            دعوی کردن: ادّعا داشتن

مستمعان: شنوندگان                                 معترف شدی: اعتراف کردی، اقرار کردی.

فرع و اصل: آرایه­ی تضاد                          فرع: شاخه                  اصل: تنه

لقمه­ی حلال باید: لقمه­ی حلال لازم است.

بغض و کینه و حسد: مراعات نظیر                    رضا: خشنودی

ذکرِ حق: یادِ خدا                                         رایانه: کامپیوتر

استعداد: قابلیّت، شایستگی، توانایی                    زیست: زندگی

اُسطرلاب: ابزاری که دانشمندان علم ستاره شناسی در روزگار قدیم برای تعیین وضعیّت ستارگان از آن استفاده می­کردند.

چیرگی: غلبه، سلطه، تسلّط                             تار و پود زندگی: همه­ی اجزای زندگی

هنجارها: قواعد و قوانین عرفی جامعه                حریم: اطراف، گرداگرد

حرمت: احترام                                            ره­آورد: ره­توشه، سوغات

مظاهر: جلوه­گاه                                           وارونه: واژگون، معلّق

متعالی: بلند پایه، عالی رتبه                            فضایل: جمع مکسّر فضیلت، برتری­ها، خوبی­ها

---

گروه کلمات املایی درس دوازدهم

جنید بغدادی- عارفان و مریدان- طلب و خواهش- ارشاد و راهنمایی- عرض کردن- طعام و غذا- بسم­الله- مرید و مرشد- قدر فهمِ مستمعان- بی­موقع و بی­حساب- دعویِ دانایی- معترف به نادانی- اصل و فرع- لقمه­ی حلال- تاریکیِ حرام- نیّت درست- رضای خدا- سکوت و خاموشی- آداب خواب- بغض و کینه و حسد- ذکرِ حق- محمّد حبله­رودی- اخلاق رایانه­ای- دست­آوردهای علمی- چهره­ی جهان- چگونگی زیست- عقل و استعداد- رنج و آسایش- چرتکه و چارپا- اسطرلاب و قطب­نما- کاربرد و کارایی- عصر چیرگیِ ماشین- تسلّطِ فن­آوری- هنجارهای فرهنگی- سنّت­های اعتقادی- خاص و ویژه- جامعه و اجتماع- حریم و حرمت- دیوار امنیّت- فضای امن- آسیب­های جدّی- جامعه­ی ماشینی- نابه­جا و نسنجیده- هویّت اصلی- شکوه شکستن- اخلاق کم­رنگ- ره­آورد تمدّن- غربِ علم­زده- مظاهرِ آفرینش- جلوه­ی جمال- فضایی طوفان­خیز- اخلاقِ متعالی- غفلت و اسارت- سرسبز و روح­انگیز - فضایل انسانی- پای­بندی اخلاقی- رعایت حقوق- مضارع التزامی- ضرب­المثل.

---

داستان سم

دختری ازدواج کرد و به خانه شوهر رفت ولی هرگز نمی توانست با مادرشوهرش کنار بیاید و هر روز با هم جرو بحث می کردند.
عاقبت یک روز دختر نزد داروسازی که دوست صمیمی پدرش بود رفت و از او تقاضا کرد تا سمی به او بدهد تا بتواند مادر شوهرش را بکشد!
داروساز گفت اگر سم خطرناکی به او بدهد و مادر شوهرش کشته شود، همه به او شک خواهند برد، پس معجونی به دختر داد و گفت که هر روز مقداری از آن را در غذای مادر شوهر بریزد تا سم معجون کم کم در او اثر کند و او را بکشد و توصیه کرد تا در این مدت با مادر شوهر مدارا کند تا کسی به او شک نکند.
دختر معجون را گرفت و خوشحال به خانه برگشت و هر روز مقـداری از آن را در غـذای مادر شوهـر می ریخت و با مهربانی به او می داد.
هفته ها گذشت و با مهر و محبت عروس، اخلاق مادر شوهر هم بهتر و بهتر شد تا آنجا که یک روز دختر نزد داروساز رفت و به او گفت: آقای دکتر عزیز، دیگر از مادر شوهرم متنفر نیستم. حالا او را مانند مادرم دوست دارم و دیگر دلم نمی خواهد که بمیرد، خواهش می کنم داروی دیگری به من بدهید تا سم را از بدنش خارج کند.
داروساز لبخندی زد و گفت: دخترم ، نگران نباش. آن معجونی که به تو دادم سم نبود بلکه سم در ذهن خود تو بود که حالا با عشق به مادر شوهرت از بین رفته است.

فصل پنجم/درس یازدهم

فصل پنجم

اخلاق و زندگی

ده روزه مهر گردون، افسانه است و افسون                             نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا!

حافظ

مهر: محبّت، علاقه                                     گردون: آسمان، فلک

افسانه و افسون: جناس(شبه اشتقاق: کلماتی که به نظر هم­جنس یا هم­ریشه به نظر می­رسند، ولی به واقع این­گونه نیستند).                                                  افسانه: داستان غیر واقعی و مبالغه آمیز

افسون: نیرنگ، مکر و حیله                           به جایِ: در حقّ،

فرصت شمار: غنیمت بدان، مغتنم شمار،            فرصت شمردن: قدر دانستن.

ده روزه مهرِ گردون: مهرِ ده روزه­ی گردون(محبّت ناپایدارِ آسمان).

یارا: ای دوست!( منادا) و در حکم جمله­ی کامل است.

ترتیب درست اجزای کلام در این بیت، به این قرار است: « ای یار! مهرِ ده روزه­ی گردون، افسانه و افسون است؛ پس نیکی کردن در حقّ دوستانت را فرصت شمار.»

---

پند پدر

زین گفته سعادت تو جویم                                       پی یاد بگیر هر چه گویم

زین: مخفّفِ از این.              گفته: سخن، کلام

سعادت: خوش­بختی             جویم: دنبال می کنم

از این سخن خوش­بختی تو را می­خواهم؛ پس هر چه را که می­گویم، یاد بگیر.

می باش به عمر خود سحر خیز                            وز خواب سحرگهان بپرهیز

می­باش: فعل امر(باش)                                      بپرهیز: دوری کن، اجتناب کن

خوابِ سحرگهان: خواب اوِل صبح                         وَز: و از

در تمام زندگی­ات سحر خیز باش و از خوابِ دمِ صبح دوری کن.(تلمیح به: سحر خیز باش تا کامروا شوی).

با مادر خویش مهربان باش                                     آماده­ی خدمتش به جان باش

با مادرت همیشه مهربان باش و آماده باش تا از جان و دل به او مهربانی کنی.

با چشم ادب نگر پدر را                                          از گفته­ی او مپیچ سر را

نگر: بنگر، نگاه کن، ببین               سرپیچیدن: نافرمانی کردن، اطاعت نکردن

با ادب و فروتنی به پدرت نگاه کن و از سخنان او سرپیچی نکن.

چون این دو شوند از تو خرسند                                خرسند شود ز تو خداوند

خرسند: راضی، خشنود               این دو: پدر و مادر

اگر این دو(پدر و مادر) از تو راضی و خشنود شوند؛ خداوند نیز از تو راضی می­شود.

چون با ادب و تمیز باشی                                       پیش همه کس عزیز باشی

اگر مؤدّب و پاکیزه باشی، همگان دوستدارِ تو خواهند شد.

می­کوش که هر چه گوید استاد                              گیری همه را به چابکی یاد

چابک: سریع            به چابکی: به سرعت         می­کوش: تلاش کن، سعی کن

تلاش کن تا هر چه را که استادت می­گوید، همه را به سرعت یاد بگیری.

زنهار مگو سخن به جز راست                                 هر چند تو را در آن ضررهاست

زنهار: بدان و آگاه باش.

آگاه باش که جز به راستی سخن نگویی؛ گرچه از این جهت به تو ضرری برسد.

هر شب که روی به جامه­ی خواب                          کن نیک تأمّل اندر این باب ...

جامه: لباس                 تأمّل: اندیشه، تفکّر، درنگ                    باب: مورد

این بیت با بیت بعدی وابستگی معنایی دارد. به بیان بهتر با بیت بعدی(موقوف­المعانی) است.

هر شب، زمانی که به خواب می­روی، در این مورد خوب اندیشه کن که ...

کان روز به علم تو چه افزود                                   وز کرده­ی خود چه بُرده­ای سود؟

افزود: اضافه شد.                       کرده: کار، فعّالیّت

که در آن روز چه چیزی به علم و آگاهی خود اضافه کردی و از فعّالیّت­های خود چه بهره­ای برده­ای؟

روزی که در آن نکرده­ای کار                                آن روز ز عمر خویش مشمار

روزی را که در آن کار مفید و مؤثّری انجام نداده­ای، از عمر خود به حساب نیاور.

ایرج میرزا

---

گروه املایی درس یازدهم

مهر گردون – افسانه و افسون- فرصت و مجال- سحرخیز- پرهیز و دوری- خواب سحرگهان- خرسندی خداوند- زنهار و مبادا- ضرر و زیان- جامه­ی خواب- تأمّل و تفکّر-  نظریّه و پیشنهاد- کلمات مخفّف- ناچار و ناگزیر- پند و موعظه- اندرز و نصیحت- ادبیّات تعلیمی- کلیله و دمنه- مثنوی معنوی- نظم و نثر- تفکّر و تأمّل- بیم و زنهار- شست پا- عدد شصت- املا و تلفّظ- فرزند غافل- تحت تأثیر شعر.

المپیک معلولین

چند سال پيش در جريان بازي هاي پارالمپيك (المپيك معلولين) در شهر سياتل آمريكا 9 نفر از شركت كنندگان دو100متر پشت خط آغاز مسابقه قرار گرفتند. 
همه اين 9 نفر افرادي بودند كه ما آنها را عقب مانده ذهني و جسمي مي خوانيم. 
آنها با شنيدن صداي تپانچه حركت كردند. بديهي است كه آنها هرگز قادر به دويدن با سرعت نبودند و حتي نمي توانستند به سرعت قدم بردارند بلكه هر يك به نوبه خود با تلاش فراوان مي كوشيد تا مسير مسابقه را طي كرده و برنده مدال پارالمپيك شود 
ناگهان در بين راه مچ پاي يكي از شركت كنندگان پيچ خورد . 
اين دختر يكي دو تا غلت روي زمين خورد و به گريه افتاد. هشت نفر ديگر صداي گريه او را شنيدند ، آنها ايستادند، سپس همه به عقب بازگشتند و به طرف او رفتند يكي از آنها كه مبتلا به سندروم داون(عقب ماندگي شديد جسمي و رواني) بود، خم شد و دختر گريان را بوسيد و گفت : اين دردت رو تسكين ميده . 
سپس هر 9 نفر بازو در بازوي هم انداختند و خود را قدم زنان به خط پايان رساندند. در واقع همه آنها اول شدند. تمام جمعيت ورزشگاه به پا خواستند و 10 دقيقه براي آنها كف زدند.

واقعا" ما هم که سالم هستیم اینکار و می کنیم؟

 یا در رقابت بشریت را شرمنده می کنیم ؟

امنیت در دستگاه دیوانی

روزی مردی پیش قاضی آمده و گفت : ای قاضی نگهبان دروازه شهر هر بار که من وارد و یا خارج می شوم مرا به تمسخر می گیرد و در مقابل حتی نزدیکانم دشنامم می دهد . قاضی پرسید چرا ؟ این رفتار را می کند مگر تو چه کرده ایی آن مرد گفت : هیچ ، خود در شگفتم چرا با من چنین می کند .
قاضی گفت بیا برویم و خود با لباسی پوشیده در پشت سر شاکی به راه افتاده و به او گفت به دروازه شو تا ببینم این نگهبان چگونه است . به دروازه که رسیدند نگهبان پوز خندی زد و شروع کرد به دشنام گویی و تمسخر آن مرد بیچاره . قاضی صورت خویش را از زیر نقاب بیرون آورد و گفت مردک مگر مریضی که با رهگذران اینچنین می کنی سپس دستور داد او را گرفته و محبس برده و بر کف پایش ۵۰ ضربه شلاق بزنند .

  

سه روز بعد دستور داد نگهبان را بیاورند و رو کرد به او و گفت مشکل تو با این مرد در چه بود که هر بار او را می دیدی دیوانه میشدی و چنین می گفتی .
مرد گفت : هیچ
قاضی پرسید پس چرا در میان این همه آدم به او می گفتی ؟
گفت : چون می پنداشتم این حق را دارم که با مردم چنین کنم  اما هر ضربه شلاق به یادم آورد که باید پا از گلیم خود بیرون نگذارم .
قاضی گفت : عجیب است با این که به تو بدی نکرده بود تو به او می تاختی ؟ چون فکر می کردی این حق را داری !؟
آن مرد گفت سالها به مردم به مانند زیر دست می نگریستم فکر می کردم چون مواجب بگیر سلطانم پس دیگران از من پایین تر هستند . این شد که کم کم به عابرین آن طور برخورد می کردم که دوست داشتم .
قاضی پس از آن ماجرا پنهانی در کار کارمندان و کارگزاران دستگاه دیوانی دقت کرد و دید اغلب آنها  دیگر وظایف خویش را آن گونه که دستور گرفته اند انجام نمی دهند و هر یک به شیوه ایی به خطاکاری روی آورده اند . به محضر سلطان شد و شرح جریان را بگفت .
سلطان در دم دستور داد او را بگیرند و به محبس برده و ۵۰ چوب بر کف پای بیچاره قاضی بنوازند . چون قاضی را بار دیگر به پیشگاه سلطان آوردند سلطان گفت : خوب حالا فهمیدی در کار دیوانی دخالت کردن چه مزه ایی دارد . قاضی سر افکنده و گریان گفت : آری و سپاس از چوب سلطان که مرا به خود آورد .
قاضی چون از درگاه سلطانی برون شد با خود گفت : عجبا ! من به پیش سلطان شدم تا خطاهای عوامل حکومت را باز گویم و او به من فهماند زمان چقدر دستگاه و دیوان را عوض می کند . متفکر یگانه کشورمان ارد بزرگ می گوید : ریشه رشد تبهکاری در امنیت بزهکار است . و اینچنین بود که قاضی دست از قضاوت شسته با خانواده عزم ترک دیار خویش کرد . چون از دروازه خارج می شد دید همان نگهبان بزهکار با ترکه ایی در دست ، مردم را مضحکه و مورد ریش خند قرار می دهد …
 یاسمین آتشی

درس دهم

سفر شکفتن

حکیم: دانا، فرزانه، دانشمند                              پیر و جوان: آرایه­ی تضاد

ضرب­المثل­های درس:

افسوس که جوان نمی­داند و پیر نمی­تواند.

ماهی را هر وقت از آب بگیریم، تازه است.

شتابان: عجول، پرشتاب

موفّق: پیروز، سربلند

نصیب: بهره، قسمت، روزی  

اعتبار: ارجمندی، ارزشمندی

سرشار: پُر، لبریز، مالامال 

فراز و نشیب: آرایه­ی تضاد

فراز: بلندی 

نشیب: پستی، فرود، شیب منفی

آراسته: مزیّن. 

آرایش: زیبا کردن از طریقِ اضافه کردن چیزی.

پیرایش: زیبایی از طریق کم کردن و کوتاهی.

مشقّت: رنج و سختی                              نظیر: مثل، مانند

استعداد: قابلیّت، توانایی، شایستگی              چیرگی: غلبه، تسلّط

نفرت: بیزاری، اشمئزاز                           خلّاق: مبتکر، نوآور

توکّل: اعتماد، تکیه کردن،

---

گروه کلمات املایی درس دهم

سفر شکفتن – حسرت و افسوس – وضع و اوضاع- اکنون و الآن – فرصت حرکت- ثانیه­شمار- گذر شتابان- مسخره و تمسخر- قدرت تخیّل- تصوّر آینده- تصویر رویایی- زندگی موفّق- شغل و مشغله- احترام و اعتبار- قاچاقچی و معتاد-   بی­عاطفه و بداخلاق- آرمانی و باشکوه- عشق و عاطفه- منطقی و انسانی- اصول و روش­ها- عدّه­ای معدود- مهارتهای لازم- سفر لذّت­بخش- ابزار کوه­نوردی- پرفراز و نشیب- مراسم مذهبی – دعای کمیل- نماز جماعت- آداب خاص-  آینده­ی پرمشقّت- خودآگاهی- ضعف­ها و استعدادها- ارتباط مؤثّر- موقعیّت­های مهم- هیجانات و احساسات- مهار حواس- تفکّر خلّاق- خشم و نفرت – کشف و نوآوری- رویاروی مشکلات- توکّل به پروردگار- شادابی و شکوفایی- چیرگی بر عواطف- بحران­های زندگی – گستاخی و کم­رویی- لازم و متعدّی – گذرا و ناگذر- فعل و مفعول – تأثیرگذار- بهره­گیری- کلمات قصار- امثال و حکم- ارزش و اعتبار- فردوسی پاک­زاد-  مخزن­الاسرار- بسم­الله­الّرحمن­الّرحیم – عقربه­ی ساعت- تضمین و استقبال- پاراگراف­بندی- زیبایی و انسجام- طهارت و نماز- نقد و تحلیل- فهم و تفکّر- جنب­وجوشی ناآشنا- ذرّات سنگین- اخم­های درهم کشیده- شادی و طراوت- اندوه تشنگی و خستگی- سنجاقک ظریف- انتظار بازگشت- خیره به افق- آرام و یک­نواخت- حشره­ی کوچک – بوته­ی خار – قلب فشرده- بُهت و حیرت.

چرا والدین زود پیر می شوند؟

چرا والدین پیر می شوند

روزی رئیس یک شرکت بزرگ به دلیل یک مشکل اساسی در رابطه با یکی از کامپیوترهای اصلی مجبور شد با منزل یکی از کارمندانش تماس بگیرد. بنابراین، شماره منزل او را گرفت.

کودکی به تلفن جواب داد و نجوا کنان گفت: «سلام»

رییس پرسید: «بابا خونس؟»

صدای کوچک نجواکنان گفت: «بله»

ـ می تونم با او صحبت کنم؟

کودکی خیلی آهسته گفت: «نه»

رییس که خیلی متعجب شده بود و می خواست هر چه سریع تر با یک بزرگسال صحبت کند، گفت: «مامانت اونجاس؟»

ـ بله

ـ می تونم با او صحبت کنم؟

دوباره صدای کوچک گفت: «نه»

رییس به امید این که شخص دیگری در آنجا باشد که او بتواند حداقل یک پیغام بگذارد پرسید: « آیا کس دیگری آنجا هست؟»

کودک زمزمه کنان پاسخ داد: «بله، یک پلیس»

رییس که گیج و حیران مانده بود که یک پلیس در منزل کارمندش چه می کند، پرسید: «آیا می تونم با پلیس صحبت کنم؟»

کودک خیلی آهسته پاسخ داد: «نه، او مشغول است؟»

ـ مشغول چه کاری است؟

کودک همان طور آهسته باز جواب داد: «مشغول صحبت با مامان و بابا و آتش نشان.»

رییس که نگران شده بود و حتی نگرانی اش با شنیدن صدای هلی کوپتری از آن طرف گوشی به دلشوره تبدیل شده بود پرسید: «این چه صدایی است؟»

صدای ظریف و آهسته کودک پاسخ گفت: «یک هلی کوپتر»

رییس بسیار آشفته و نگران پرسید: «آنجا چه خبر است؟»

کودک با همان صدای بسیار آهسته که حالا ترس آمیخته به احترامی در آن موج می زد پاسخ داد: «گروه جست و جو همین الان از هلی کوپتر پیاده شدند.»

رییس که زنگ خطر در گوشش به صدا درآمده بود، نگران و حتی کمی لرزان پرسید: «آنها دنبال چی می گردند؟»

کودک که همچنان با صدایی بسیار آهسته و نجواکنان صحبت می کرد با خنده ریزی پاسخ داد: «من».

اطلاعات لطفاً

اطّلاعات لطفاً

وقتی خیلی کوچک بودم اولین خانواده ای که در محلمان تلفن خرید ما بودیم. هنوز جعبه قدیمی و گوشی سیاه و براق تلفن که به دیوار وصل شده بود به خوبی در خاطرم مانده. قد من کوتاه بود و دستم به تلفن نمی رسید ولی هر وقت که مادرم با تلفن حرف می زد می ایستادم و گوش می کردم و لذت می بردم...

بعد از مدتی کشف کردم که موجودی عجیب در این جعبه جادویی زندگی می کند که همه چیز را می داند. اسم این موجود «اطلاعات لطفآ» بود و به همه سوالها پاسخ می داد. ساعت درست را می دانست و شماره تلفن هر کسی را به سرعت پیدا می کرد.

بار اولی که با این موجود عجیب رابطه برقرار کردم روزی بود که مادرم به دیدن همسایه مان رفته بود. رفته بودم در زیر زمین و با وسایل نجاری پدرم بازی می کردم که با چکش کوبیدم روی انگشتم. دستم خیلی درد گرفته بود ولی انگار گریه کردن فایده نداشت چون کسی در خانه نبود که دلداریم بدهد. انگشتم را کرده بودم در دهانم و همین طور که میمکیدمش دور خانه راه می رفتم. تا اینکه به راه پله رسیدم و چشمم به تلفن افتاد! فوری رفتم و یک چهار پایه آوردم و رفتم رویش ایستادم. تلفن را برداشتم و در دهنی تلفن که روی جعبه «بالای سرم بود گفتم «اطلاعات لطفآ«صدای وصل شدن آمد و بعد صدایی واضح و آرام در گوشم گفت: «اطلاعات؟

- ...انگشتم درد گرفته !

حالا یکی بود که حرف هایم را بشنود، اشکهایم سرازیر شد

پرسید: مامانت خانه نیست؟

گفتم: هیچکس خانه نیست

پرسید: خونریزی داری؟

جواب دادم: نه ، با چکش کوبیدم روی انگشتم و حالا خیلی درد دارم

پرسید: دستت به جا یخی میرسد؟

گفتم: می توانم درش را باز کنم

صدا گفت: برو یک تکه یخ بردار و روی انگشتت نگه دار

یک روز دیگر هم به «اطلاعات لطفآ» زنگ زدم. صدایی که دیگر برایم غریبه نبود

گفت: اطلاعات

پرسیدم: «تعمیر» را چطور می نویسند؟ و او جوابم را داد

بعد از آن برای همه سوالهایم با «اطلاعات لطفآ» تماس می گرفتم. سوال های جغرافی ام را از او می پرسیدم و او بود که به من گفت آمازون کجاست. سوال های ریاضی و علومم را بلد بود جواب بدهد. او به من گفت که باید به قناریم که تازه از پارک گرفته بودم دانه بدهم . روزی که قناری ام مُرد با «اطلاعات لطفآ» تماس گرفتم و داستان غم انگیزش را برایش تعریف کردم. او در سکوت به من گوش کرد و بعد حرف هایی را زد که عمومآ بزرگترها برای دلداری از بچه ها می گویند. ولی من راضی نشدم.

پرسیدم: چرا پرنده های زیبا که خیلی هم قشنگ آواز می خوانند و خانه ها را پر از شادی میکنند عاقبتشان این است که به یک مشت پَر در گوشه قفس تبدیل می شوند؟

فکر می کنم عمق درد و احساس مرا فهمید، چون که گفت: عزیزم، همیشه به خاطر داشته باش که دنیای دیگری هم هست که می شود در آن آواز خواند و من حس کردم که حالم بهتر شد.

وقتی که نه ساله شدم از آن شهر کوچک رفتیم. دلم خیلی برای دوستم تنگ شد. «اطلاعات لطفآ» متعلق به آن جعبه چوبی قدیمی بر روی دیوار بود و من حتی به فکرم هم نمی رسید که تلفن زیبای خانه جدیدمان را امتحان کنم!

وقتی بزرگتر و بزرگتر می شدم، خاطرات بچگیم را همیشه دوره می کردم. در لحظاتی از عمرم که با شک و دودلی و هراس درگیر می شدم، یادم می آمد که در بچگی چقدر احساس امنیت می کردم. احساس می کردم که «اطلاعات لطفآ» چقدر مهربان و صبور بود که وقت و نیرویش را صرف یک پسر بچه میکرد.

**

سالها بعد وقتی شهرم را برای رفتن به دانشگاه ترک می کردم، هواپیمایمان در وسط راه؛ جایی نزدیک به شهر سابق من؛ توقف کرد. ناخوداگاه تلفن را «برداشتم و به شهر کوچکم زنگ زدم: «اطلاعات لطفآ».

صدای واضح و آرامی که به خوبی میشناختمش، پاسخ داد: اطلاعات

ناخودآگاه گفتم: می شود بگویید تعمیر را چگونه می نویسند؟

سکوتی طولانی حاکم شد و بعد صدای آرام اش را شنیدم که می گفت: فکر می کنم تا حالا انگشتت خوب شده.

خندیدم و گفتم: پس خودت هستی، می دانی آن روزها چقدر برایم مهم بودی؟

گفت: تو هم می دانی تماسهایت چقدر برایم مهم بود؟ هیچ وقت بچه ای نداشتم و همیشه منتظر تماسهایت بودم.

به او گفتم که در این مدت چقدر به فکرش بودم. پرسیدم آیا می توانم هر بار که به اینجا می آیم با او تماس بگیرم.

گفت: لطفآ این کار را بکن، بگو می خواهم با ماری صحبت کنم

**

سه ماه بعد، من دوباره به آن شهر رفتم. یک صدای نا آشنا پاسخ داد: «اطلاعات»

گفتم: می خواهم با ماری صحبت کنم

پرسید: دوستش هستید؟

گفتم: بله یک دوست بسیار قدیمی.

گفت: متاسفم، ماری مدتی نیمه وقت کار می کرد چون سخت بیمار بود و متاسفانه یک ماه پیش درگذشت.

قبل از اینکه بتوانم حرفی بزنم گفت: صبر کنید، ماری برای شما پیغامی گذاشته که اگر شما زنگ زدید برایتان بخوانم، بگذارید بخوانمش.

صدای خش خش کاغذی آمد و بعد صدای نا آشنا خواند: «به او بگو که دنیای دیگری هم هست که می شود در آن آواز خواند ... خودش منظورم را می فهمد»

به مردم عشق هدیه دهید، حتی به یک پسر بچه، حتی اگر از طریق تلفن باشد.

شاد بودن تنها انتقامی است که می توان از زندگی گرفت

ارنستو چه­گوارا

 

داستان تدی

تـــدی

در روز اول سال تحصيلى، خانم تامپسون معلّم کلاس پنجم دبستان وارد کلاس شد و پس از صحبت هاى اوليه، مطابق معمول به دانش آموزان گفت که همه آن ها را به يک اندازه دوست دارد و فرقى بين آنها قائل نيست. البته او دروغ مي گفت و چنين چيزى امکان نداشت. مخصوصاً اين که پسر کوچکى در رديف جلوى کلاس روى صندلى لم داده بود به نام تدى استودارد که خانم تامپسون چندان دل خوشى از او نداشت. تدى سال قبل نيز دانش آموز همين کلاس بود. هميشه لباس هاى کثيف به تن داشت، با بچه هاى ديگر نمي جوشيد و به درسش هم نمي رسيد. او واقعاً دانش آموز نامرتبى بود و خانم تامپسون از دست او بسيار ناراضى بود و سرانجام هم به او نمره قبولى نداد و او را رفوزه کرد.

امسال که دوباره تدى در کلاس پنجم حضور مي يافت، خانم تامپسون تصميم گرفت به پرونده تحصيلى سال هاى قبل او نگاهى بياندازد تا شايد به علّت درس نخواندن او پي ببرد و بتواند کمکش کند.

معلّم کلاس اول تدى در پرونده اش نوشته بود: تدى دانش آموز باهوش، شاد و با استعدادى است. تکاليفش را خيلى خوب انجام مي دهد و رفتار خوبى دارد. "رضايت کامل".

معلّم کلاس دوم او در پرونده اش نوشته بود: تدى دانش آموز فوق العاده اى است. همکلاسيهايش دوستش دارند ولى او به خاطر بيمارى درمان ناپذير مادرش که در خانه بسترى است دچار مشکل روحى است.

معلّم کلاس سوم او در پرونده اش نوشته بود: مرگ مادر براى تدى بسيار گران تمام شده است. او تمام تلاشش را براى درس خواندن مي کند ولى پدرش به درس و مشق او علاقه اى ندارد. اگر شرايط محيطى او در خانه تغيير نکند او به زودى با مشکل روبرو خواهد شد.

معلّم کلاس چهارم تدى در پرونده اش نوشته بود: تدى درس خواندن را رها کرده و علاقه اى به مدرسه نشان نمي دهد. دوستان زيادى ندارد و گاهى در کلاس خوابش مي برد.

خانم تامپسون با مطالعه پرونده هاى تدى به مشکل او پى برد و از اين که دير به فکر افتاده بود خود را نکوهش کرد. تصادفاً فرداى آن روز، روز معلّم بود و همه دانش آموزان هدايايى براى او آوردند. هداياى بچه ها همه در کاغذ کادوهاى زيبا و نوارهاى رنگارنگ پيچيده شده بود، بجز هديه تدى که داخل يک کاغذ معمولى و به شکل نامناسبى بسته بندى شده بود. خانم تامپسون هديه ها را سرکلاس باز کرد.. وقتى بسته تدى را باز کرد يک دستبند کهنه که چند نگينش افتاده بود و يک شيشه عطر که سه چهارمش مصرف شده بود در داخل آن بود. اين امر باعث خنده بچه هاى کلاس شد امّا خانم تامپسون فوراً خنده بچه ها را قطع کرد و شروع به تعريف از زيبايى دستبند کرد. سپس آن را همانجا به دست کرد و مقدارى از آن عطر را نيز به خود زد. تدى آن روز بعد از تمام شدن ساعت مدرسه مدتى بيرون مدرسه صبر کرد تا خانم تامپسون از مدرسه خارج شد.. سپس نزد او رفت و به او گفت: خانم تامپسون، شما امروز بوى مادرم را مي داديد.

خانم تامپسون، بعد از خداحافظى از تدى، داخل ماشينش رفت و براى دقايقى طولانى گريه کرد. از آن روز به بعد، او آدم ديگرى شد و در کنار تدريس خواندن، نوشتن، رياضيات و علوم، به آموزش "زندگي" و "عشق به همنوع" به بچه ها پرداخت و البته توجه ويژه اى نيز به تدى مي کرد.

پس از مدتى، ذهن تدى دوباره زنده شد. هر چه خانم تامپسون او را بيشتر تشويق مي کرد او هم سريعتر پاسخ مي داد. به سرعت او يکى از با هوش ترين بچه هاى کلاس شد و خانم تامپسون با وجودى که به دروغ گفته بود که همه را به يک اندازه دوست دارد، امّا حالا تدى محبوبترين دانش آموزش شده بود.

يکسال بعد، خانم تامپسون يادداشتى از تدى دريافت کرد که در آن نوشته بود شما بهترين معلّمى هستيد که من در عمرم داشته ام.

شش سال بعد، يادداشت ديگرى از تدى به خانم تامپسون رسيد. او نوشته بود که دبيرستان را تمام کرده و شاگرد سوم شده است. و باز هم افزوده بود که شما همچنان بهترين معلمى هستيد که در تمام عمرم داشته ام.

چهار سال بعد از آن، خانم تامپسون نامه ديگرى دريافت کرد که در آن تدى نوشته بود با وجودى که روزگار سختى داشته است امّا دانشکده را رها نکرده و به زودى از دانشگاه با رتبه عالى فارغ التحصيل مي شود. باز هم تأکيد کرده بود که خانم تامپسون بهترين معلم دوران زندگيش بوده است.

چهار سال ديگر هم گذشت و باز نامه اى ديگر رسيد. اين بار تدى توضيح داده بود که پس از دريافت ليسانس تصميم گرفته به تحصيل ادامه دهد و اين کار را کرده است. باز هم خانم تامپسون را محبوبترين و بهترين معلم دوران عمرش خطاب کرده بود. امّا اين بار، نام تدى در پايان نامه کمى طولاني تر شده بود: دکتر تئودور استودارد.

ماجرا هنوز تمام نشده است. بهار آن سال نامه ديگرى رسيد. تدى در اين نامه گفته بود که با دخترى آشنا شده و مي خواهند با هم ازدواج کنند. او توضيح داده بود که پدرش چند سال پيش فوت شده و از خانم تامپسون خواهش کرده بود اگر موافقت کند در مراسم عروسى در کليسا، در محلى که معمولاً براى نشستن مادر داماد در نظر گرفته مي شود بنشيند. خانم تامپسون بدون معطلى پذيرفت و حدس بزنيد چکار کرد؟ او دستبند مادر تدى را با همان جاهاى خالى نگين ها به دست کرد و علاوه بر آن، يک شيشه از همان عطرى که تدى برايش آورده بود خريد و روز عروسى به خودش زد.

تدى وقتى در کليسا خانم تامپسون را ديد او را به گرمى هر چه تمامتر در آغوش فشرد و در گوشش گفت: خانم تامپسون از اين که به من اعتماد کرديد از شما متشکرم. به خاطر اين که باعث شديد من احساس کنم که آدم مهمى هستم از شما متشکرم. و از همه بالاتر به خاطر اين که به من نشان داديد که مي توانم تغيير کنم از شما متشکرم.

خانم تامپسون که اشک در چشم داشت در گوش او پاسخ داد: تدى، تو اشتباه مي کنى. اين تو بودى که به من آموختى که مي توانم تغيير کنم. من قبل از آن روزى که تو بيرون مدرسه با من صحبت کردى، بلد نبودم چگونه تدريس کنم.

بد نيست بدانيد که تئودور استودارد هم اکنون در دانشگاه آيوا يك استاد برجسته پزشکى است و بخش سرطان دانشکده پزشکى اين دانشگاه نيز به نام او نامگذارى شده است.

فصل چهارم / درس نهم

فصل چهارم

شکفتن

سر به هم آورده دیدم برگ­های غنچه را                            اجتماع دوستان یک­دلم آمد به یاد

(صائب تبریزی)

سر به هم آورده: صمیمی، بسیار نزدیک به هم

گلبرگ­های در هم تنیده­ی  و کنارِ همِ غنچه را دیدم و به یاد جمع صمیمی و یک­دل دوستانم افتادم.

---

درس نهم

سرمایه­ی خوبان

با ادب باش که تکلیفِ جوانان، ادب است                 

فرقِ مابین بنی­آدم و حیوان، ادب است                     

راحتِ روح زنان، زینت مردان، ادب است

با ادب باش که سرمایه­ی خوبان ادب است

آیه آیه، همه­جا سوره­ی قرآن ادب است

تکلیف: وظیفه                            بنی­آدم: فرزندان آدم، نوع انسان

راحت: آسودگی، آسایش(بین راحت و روح، نوعی جناس ایجاد شده است).

بین (آیه و سوره) نیز مراعات نظیر یا تناسب وجود دارد.

ای جوان! با ادب باش. زیرا مؤدّب بودن وظیفه­ی جوانان است / و تفاوت میان انسان و حیوان، همین باادب بودن اوست / ادب باعث آرامش جانِ زن­ها و زیور و زیبایی مردهاست / همیشه با ادب باش زیرا سرمایه­ی همه­ی خوبان، ادب و پیام­ تمام آیات و سوره­های قرآن، مؤدّب بودن است.

با ادب باش که اندر همه­جا یابی راه

در قیامت نشود روی سفید تو سیاه

همچو یوسف به سرِ تخت برآیی از چاه

با ادب باش که سرمایه­ی خوبان ادب است

آیه آیه، همه­جا سوره­ی قرآن ادب است

اندر: کاربرد کهن حرف اضافه(در)                سفید و سیاه: آرایه­ی تضاد دارد            

روی سفید، کنایه از کنایه از سربلندی و افتخار          روسیاهی، کنایه از شرمندگی و شرمساری و خجلت است.

مصراع سوم بند دوم، تلمیحی است به داستان حضرت یوسف، که از زندان بیرون آمد و عزیز مصر شد.

با ادب باش تا به همه جا برسی / و در روز قیامت، شرمنده نباشی / و مثل حضرت یوسف از عمق چاه(بدبختی) درآیی و به تخت پادشاهی(خوش­بختی و سعادت) برسی. / همیشه با ادب باش زیرا سرمایه­ی همه­ی خوبان، ادب و پیام­ تمام آیات و سوره­های قرآن، مؤدّب بودن است.

گر تو خواهی که دلت در دو جهان شاد شود

همه­کس از سخنت خرّم و دلشاد شود

خاطرت یک­سره از رنج و غم آزاد شود

با ادب باش که سرمشق جوانان ادب است

آیه آیه، همه­جا سوره­ی قرآن ادب است

یک­سره: کامل، تماماً             دل­شاد: شادمان، با نشاط

اگر می­خواهی که در هر دو جهان شادمان باشی، / و همه­ی کارها و حرف­هایت شاد و با نشاط شوند/ و فکر و ذهنت کاملاً از غم و اندوه، آزاد باشد، / همیشه با ادب باش زیرا سرمایه­ی همه­ی خوبان، ادب و پیام­ تمام آیات و سوره­های قرآن، مؤدّب بودن است.

بی­ادب می­شود از فیض الهی، محروم

خویش را می­کند از جهل و شقاوت، معدوم

از احادیث و روایات به ما شد معلوم

شرف و منزلت مردِ سخن­دان ادب است

آیه آیه، همه­جا سوره­ی قرآن، ادب است

مصراع اوّل، تلمیح به ابیاتی از مثنوی و معنوی« بی­ادب تنها نه خود را داشت بد            بلکه آتش در همه آفاق زد»دارد

فیض: عطا، بخشش              جهل: نادانی                    شقاوت: بدبختی، تیره­روزی

معدوم: نابود                       شرف: آبرو، اعتبار               منزلت: مقام و مرتبه، درجه

ساختمان فعل در مصراع دوم بند چهارم،«معدوم می­کند» مرکّب است.         محروم: بی­نصیب

انسان بی­ادب از لطف و بخشش خداوند محروم می­شود/ و خود را با نادانی و بدبختی بی­نصیب می­کند / از مفهوم آیات و روایات چنین برمی­آید که ارزش و مقام هر انسانِ سخنوری، ادب است/ و پیام­ تمام آیات و سوره­های قرآن، مؤدّب بودن است.

گشت از علم و ادب، مذهب اسلام، عیان

شرح این مسئله امروز نگنجد به بیان

«خوش بُود گر محکِ تجربه آید به میان»

محکِ خالص کافر، زِ مسلمان، ادب است

آیه آیه، همه­جا سوره­ی قرآن، ادب است

مذهب: آیین، راه، طریق             عیان، آشکار            تجربه: آزمایش                کافر و مسلمان: آرایه­ی تضاد

مِحک: ابزارِ سنجش، معیار ارزیابی. سنگی که با آن عیارِ طلا و نقره را تعیین می­کنند.

تعریف تضمین: اگر شاعر یا نویسنده در بین شعر یا نوشته­ی خود، از شعر یا نوشته­ی دیگران به صورت عینی استفاده کند، معمولاً آن را در داخل گیومه«» می­آورد تا به این استفاده اشاره کرده باشد. به این نوع از استفاده­ از شعر یا نوشته­ی دیگران، «تضمین» می­گویند.

دین اسلام به خاطرِ علم و ادب مسلمانان برجسته و آشکار شده­ و شرح این موضوع در قالب کلمات نمی­گنجد و/ بهتر است که ازمایشی به میان آید(تا ببینیم که ادب، بهترین چیز است)/ وسیله­ی سنجش و شناخت مسلمان از نامسلمان، ادبِ اوست./ پیام­ تمام آیات و سوره­های قرآن، مؤدّب بودن است.

مرد را معرفت و علم و ادب می­باید

روح را لذّتِ تفریح و طرب می­باید

گرچه در کسبِ هنر، رنج و تعب می­باید

آن که هر مشکلی از وی شود آسان، ادب است

آیه آیه، همه­جا سوره­ی قرآن، ادب است.

مرد را: برای مرد(را در این­جا حرف اضافه است)          کسب: به دست آوردن      می­باید: لازم است، ضروری است

تفریح: سرگرمی، شادی و نشاط                           طرب: شادی، شادمانی       تَعب: رنج، سختی، دشواری

«تفریح و طرب» و «رنج و تعب» آرایه­ی تضاد دارند.                «مشکل و آسان» نیز تضاد دارند.

انسان باید علم و ادب و معرفت و / روح انسان نیز باید تفریح، شادی و نشاط داشته باشد / اگرچه برای هر کار و هنری باید رنج و سختی کشید / ولی آن­چه که هر مشکلی را آسان می­سازد، ادب انسان است. 

نسیم شمال

---

قالب شعری «ترجیع بند»

ترجیع بند از چند قطعه شعر تشکیل شده است که هر کدام از این قطعه شعرها دارای قافیه و وزن یکسان هستند و در آخر هر رشته شعر یک بیت یکسان با قافیه ای جداگانه تکرار می شود. بهترین ترجیع بندهای مربوط به سعدی ، هاتف و فرخی است. از ترجیع بندهای معروف ادبی فارسی ترجیع بند هاتف است که بیت ترجیع آن این است:

که یکی هست و هیچ نیست جز او                     وحده لا اله الا هو

نمونه ای از دیوان سعدی:

دردا که به لب رسید جانم                         آوخ که ز دست شد عنانم

کس دید چو من ضعیف هرگز                    کز هستی خویش در گمانم

پروانه ام اوفتان و خیزان                          یکبار بسوز و وارهانم

گر لطف کنی به جای اینم                         و رجور کنی سرای آنم

بنشینم و صبر پیش گیرم                         دنباله کار خویش گیرم

زان رفتن و آمدن چگویم                         می آیی و می روم من از هوش

یاران به نصیحتم چه گویند                        بنشین و صبور باش و مخروش

ای خام، من این چنین در آتش                  عیبم مکن ار برآورم جوش

تا جهد بود به جان بکوشم                         و آنگه به ضرورت از بن گوش

بنشینم و صبر پیش گیرم                          دنباله ی کار خویش گیرم

ای بر تو قبای حسن چالاک                         صد پیرهن از جدائیت چاک

پیشت به تواضع است گویی                     افتادن آفتاب بر خاک

ما خاک شویم و هم نگردد                       خاک درت از جبین ما پاک

مهر از تو توان برید هیهات                      کس بر تو توان گزید حاشاک

بنشینم و صبر پیش گیرم                        دنباله ی کار خویش گیرم

توضیح: به علت طولانی بودن ترجیع بند تنها قسمتهایی از آن انتخاب شده است که نشان دهنده ساختار شعری ترجیع بند باشد.

---

درس نهم

منتظران برگ­های غنچه- اجتماع دوستان – صائب تبریزی- سرمایه­ی خوبان- تکلیف جوانان- بنی­آدم و حیوان- فرق مابین- راحت روح- زینت مردان- خرّم و دل­شاد- خاطرِ آزاد- سرمشق جوانان- فیض الهی- نابود و معدوم- جهل و شقاوت- احادیث و روایات- آشکار و معلوم- مرد سخن­دان- شرف و منزلت- مذهب اسلام- علم عیان- شرح مسأله- محک تجربه – معرفت و ادب - لذّت تفریح و طرب – رنج و تعب- توفیق ادب- لطف رب- همه­ی آفاق- مترادف و متضاد – ترجیع­بند و ترکیب­بند – نوحه­ها و ترانه­ها – پول خرد – سیّدالشّهدا- امیرالمؤمنین – مضافٌ­الیه- بالاخره.

سخنرانی واقعا جالب استیو جابز مدیرعامل و موسس اپل(apple)

چند وقت پیش یک سخنرانی واقعا جالباز استیو جابز مدیرعامل و موسس اپل ، پیکسار و ... دیدم که سال ۲۰۰۵ در دانشگاه استنفورد انجام داده. دیدنش را از دست ندید!

من امروز خیلی خوشحالم که در مراسم فارغ التحصیلی شما که در یکی از بهترین دانشگاه هاي دنیا درس می خوانید هستم. من هیچ وقت از دانشگاه فارغ التحصیل نشده ام. امروز می خواهم داستان زندگی ام را برایتان بگویم. خیلی طولانی نیست و سه تا داستان است.

اولین داستان مربوط به ارتباط اتفاقات به ظاهر بی ربط زندگی هست.

من بعد از شش ماه از شروع دانشگاه در کالج رید ترك تحصیل کردم ولی تا حدود یک سال و نیم بعد از ترك تحصیل تو دانشگاه می آمدم و می رفتم و خب حالا می خواهم براي شما بگویم که من چرا ترك تحصیل کردم. زندگی و مبارزه ي من قبل از تولدم شروع شد. مادر بیولوژیکی من یک دانشجوي مجرد بود که تصمیم گرفته بود مرا در لیست پرورشگاه قرار بدهد که یک خانواده مرا به سرپرستی قبول کند. او شدیداً اعتقاد داشت که مرا یک خانواده با تحصیلات دانشگاهی باید به فرزندي قبول کند و همه چیز را براي این کار آماده کرده بود.یک وکیل و زنش قبول کرده بودند که مرا بعد از تولدم ازمادرم تحویل بگیرند و همه چیز آماده بود تا اینکه بعد از تولد من این خانواده گفتند که پسر نمی خواهند و دوست دارند که دختر داشته باشند. این جوري شد که پدر و مادر فعلی من نصف شب یک تلفن دریافت کردند که آیا حاضرند مرا به فرزندي قبول کنند یا نه و آنان گفتند که حتماً. مادر بیولوژیکی من بعداً فهمید که مادر من هیچ وقت از دانشگاه فارغ التحصیل نشده و پدر من هیچ وقت دبیرستان را تمام نکرده است. مادر اصلی من حاضر نشد که مدارك مربوط به فرزند خواندگی مرا امضا کند تا اینکه آن ها قول دادند که مرا وقتی که بزرگ شدم حتماً به دانشگاه بفرستند. این جوري شد که هفده سال بعدش من وارد کالج شدم و به خاطر این که در آن موقع اطلاعاتم کم بود دانشگاهی را انتخاب کردم که شهریه ي آن تقریباً معادل دانشگاه استنفورد بود و پس انداز عمر پدر و مادرم را به سرعت براي شهریه ي دانشگاه خرج می کردم بعد از شش ماه متوجه شدم که دانشگاه فایده ي چندانی برایم ندارد. هیچ ایده اي که می خواهم با زندگی چه کار کنم و دانشگاه چه جوري می خواهد به من کمک کند نداشتم و به جاي این که پس انداز عمر پدر و مادرم را خرج کنم ترك تحصیل کردم ولی ایمان داشتم که همه چیز درست می شود. اولش یک کمی وحشت داشتم ولی الآن که نگاه می کنم می بینم که یکی از بهترین تصمیم هاي زندگی من بوده است. لحظه اي که من ترك تحصیل کردم به جاي این که کلاس هایی را بروم که به آن ها علاقه اي نداشتم شروع به کارهایی کردم که واقعاً دوستشان داشتم. زندگی در آن دوره خیلی براي من آسان نبود. من اتاقی نداشتم و کف اتاق یکی از دوستانم می خوابیدم. قوطی هاي خالی پپسی را به خاطر پنج سنت پس می دادم که با آن ها غذا بخرم. بعضی وقت ها هفت مایل پیاده روي می کردم که یک غذاي مجانی توي کلیسا بخورم. غذا هایشان را دوست داشتم. من به خاطر حس کنجکاوي و ابهام درونی ام تو راهی افتادم که تبدیل به یک تجربه ي گران بها شد. کالج رید آن موقع یکی از بهترین تعلیم هاي خطاطی را تو کشور می داد. تمام پوستر هاي دانشگاه با خط بسیار زیبا خطاطی می شد و چون از برنامه ي عادي من ترك تحصیل کرده بودم، کلاس هاي خطاطی را برداشتم. سبک آن ها خیلی جالب، زیبا، هنري و تاریخی بود و من خیلی از آن لذت می بردم. امیدي نداشتم که کلاس هاي خطاطی نقشی در زندگی حرفه اي آینده ي من داشته باشد ولی ده سال بعد از آن کلاس ها موقعی که ما داشتیم اولین کامپیوتر مکینتاش را طراحی می کردیم تمام مهارت هاي خطاطی من دوباره تو ذهن من برگشت و من آن ها را در طراحی گرافیکی مکینتاش استفاده کردم. مک اولین کامپیوتر با فونت هاي کامپیوتري هنري و قشنگ بود. اگر من آن کلاس هاي خطاطی را آن موقع برنداشته بودم مک هیچ وقت فونت هاي هنري الآن را نداشت. هم چنین چون که ویندوز طراحی مک را کپی کرد، احتمالاً هیچ کامپیوتري این فونت را نداشت. خب می بینید آدم وقتی آینده را نگاه می کند شاید تأثیر اتفاقات مشخص نباشد ولی وقتی گذشته را نگاه می کند متوجه ارتباط این اتفاق ها می شود. این یادتان نرود شما باید به یک چیز ایمان داشته باشید، به شجاعتتان، به سرنوشتتان، زندگی تان یا هر چیز دیگري. این چیزي است که هیچ وقت مرا نا امید نکرده است و خیلی تغییرات در زندگی من ایجاد کرده است.

داستان دوم من در مورد دوست داشتن و شکست است.

من خرسند شدم که چیزهایی را که دوستشان داشتم خیلی زود پیدا کردم. من و همکارم هواز شرکت اپل را درگاراژ خانه ي پدر و مادرم وقتی که من فقط بیست سال داشتم شروع کردیم ما خیلی سخت کار کردیم و در مدت ده سال اپل تبدیل شد به یک شرکت دو بیلیون دلاري که حدود چهارهزار نفر کارمند داشت. ما جالب ترین مخلوق خودمان را به بازار عرضه کرده بودیم؛ مکینتاش. یک سال بعد از درآمدن مکینتاش وقتی که من فقط سی ساله بودم هیأت مدیره ي اپل مرا از شرکت اخراج کرد. چه جوري یک نفر می تواند از شرکتی که خودش تأسیس می کند اخراج شود، خیلی ساده. شرکت رشد کرده بود و ما یک نفري را که فکر می کردیم توانایی خوبی براي اداره ي شرکت داشته باشد استخدام کرده بودیم. همه چیز خیلی خوب پیش می رفت تا این که بعد از یکی دو سال در مورد استراتژي آینده ي شرکت من با او اختلاف پیدا کردم و هیأت مدیره از او حمایت کرد و من رسماً اخراج شدم. احساس می کردم که کل دستاورد زندگی ام را از دست داده ام. حدود چند ماهی نمی دانستم که چه کار باید بکنم. من رسماً شکست خورده بودم و دیگر جایم در سیلیکان ولی نبود ولی یک احساسی در وجودم شروع به رشد کرد. احساسی که من خیلی دوستش داشتم و اتفاقات اپل خیلی تغییرش نداده بودند. احساس شروع کردن از نو. شاید من آن موقع متوجه نشدم اخراج از اپل یکی از بهترین اتفاقات زندگی من بود. سنگینی موفقیت با سبکی یک شروع تازه جایگزین شده بود و من کاملاً آزاد بودم. آن دوره از زندگی من پر از خلاقیت بود. در طول پنج سال بعد یک شرکت به اسم نکست تأسیس کردم و یک شرکت دیگر به اسم پیکسار و با یک زن خارق العاده آشنا شدم که بعداً با او ازدواج کردم. پیکسار اولین ابزار انیمیشن کامپیوتر دنیا را به اسم توي استوري به وجود آورد که الآن موفقترین استودیوي تولید انیمیشن در دنیا ست. دریک سیر خارق العاده ي اتفاقات، شرکت اپل نکست را خرید و این باعث شد من دوباره به اپل برگردم و تکنولوژي ابداع شده در نکست انقلابی در اپل ایجاد کرد. من با زنم لورن زندگی بسیار خوبی را شروع کردیم. اگر من از اپل اخراج نمی شدم شاید هیچ کدام از این اتفاقات نمی افتاد. این اتفاق مثل داروي تلخی بود که به یک مریض می دهند ولی مریض واقعاً به آن احتیاج دارد. بعضی وقت ها زندگی مثل سنگ توي سر شما می کوبد ولی شما ایمانتان را از دست ندهید. من مطمئن هستم تنها چیزي که باعث شد من در زندگی ام همیشه در حرکت باشم این بود که من کاري را انجام می دادم که واقعاً دوستش داشتم.

داستان سوم من در مورد مرگ است.

من هفده سالم بود یک جایی خواندم که اگر هر روز جوري زندگی کنید که انگار آن روز آخرین روز زندگی تان باشد شاید یک روز این نظر به حقیقت تبدیل بشود. این جمله روي من تأثیر گذاشت و از آن موقع به مدت سی و سه سال هر روز وقتی که من توي آینه نگاه می کنم از خودم می پرسم اگر امروز آخرین روز زندگی من باشد آیا باز هم کارهایی را که امروز باید انجام بدهم، انجام می دهم یا نه. هر موقع جواب این سؤال نه باشد من می فهمم تو زندگی ام به یک سري تغییرات احتیاج دارم. به خاطر داشتن این که بالآخره یک روزي من خواهم مرد براي من به یک ابزار مهم تبدیل شده بود که کمک کرد خیلی از تصمیم هاي زندگی ام را بگیرم چون که تمام توقعات بزرگ از زندگی، تمام غرور، تمام شرمندگی از شکست، در مقابل مرگ رنگی ندارند. حدود یک سال قبل دکترها تشخیص دادند که من سرطان دارم. ساعت هفت و سی دقیقه ي صبح بود که مرا معاینه کردند و یک تومور توي لوزالمعده ي من تشخیص دادند. من حتی نمی دانستم که لوزالمعده چی هست و کجاي آدم قرار دارد ولی دکترها گفتند این نوع سرطان غیرقابل درمان است و من بیشتر از سه ماه زنده نمی مانم. دکتر به من توصیه کرد

به خانه بروم و اوضاع را رو به راه کنم. منظورش این بود که براي مردن آماده باشم و مثلاً چیزهایی که در مورد ده سال بعد قرار بود به بچه هایم بگویم در مدت سه ماه به آن ها یادآوري بکنم. این به این معنی بود که براي خداحافظی حاضر باشم. من با آن تشخیص تمام روز دست و پنجه نرم کردم و سر شب روي من آزمایش اپتیک انجام دادند. آن ها یک آندوسکوپ را توي حلقم فرو کردند که از معده ام می گذشت و وارد لوزالمعده ام می شد. همسرم گفت که وقتی دکتر نمونه را زیر میکروسکوپ گذاشت بی اختیار شروع به گریه کردن کرد چون که او گفت که آن یکی از کمیاب ترین نمونه هاي سرطان لوزالمعده است و قابل درمان است. مرگ یک واقعیت مفید و هوشمند زندگی است. هیچ کس دوست ندارد که بمیرد حتی آن هایی که می خواهند بمیرند و به بهشت وارد شوند. ولی با این وجود مرگ واقعیت مشترك در زندگی همه ي ما ست. شاید مرگ بهترین اختراع زندگی باشد چون مأمور ایجاد تغییر و تحول است. مرگ کهنه ها را از میان بر می دارد و راه را براي تازه ها باز می کند. یادتان باشد که زمان شما محدود است، پس زمانتان را با زندگی کردن تو زندگی بقیه هدر ندهید. هیچ وقت توي دام غم و غصه نیافتید و هیچ وقت نگذارید که هیاهوي بقیه صداي درونی شما را خاموش کند و از همه مهمتر این که شجاعت این را داشته باشید که از احساس قلبی تان و ایمانتان پیروي کنید. موقعی که من سن شما بودم یک مجله ي خیلی خواندنی به نام کاتالوگ کامل زمین منتشر می شد که یکی از پرطرفدارترین مجله هاي نسل ما بود این مجله مال دهه ي شصت بود که موقعی که هیچ خبري از کامپیوترهاي ارزان قیمت نبود تمام این مجله با دستگاه تایپ و قیچی و دوربین پولوراید درست می شد. شاید یک چیزي شبیه گوگل الآن ولی سی و پنج سال قبل از این که گوگل وجود داشته باشد. در وسط دهه ي هفتاد آن ها آخرین شماره از کاتالوگ کامل زمین را منتشر کردند. آن موقع من سن الآن شما بودم و روي جلد آخرین شماره ي شان یک عکس از صبح زود یک منطقه ي روستایی کوهستانی بود. از آن نوعی که شما ممکن است براي پیاده روي کوهستانی خیلی دوست داشته باشید. زیر آن عکس نوشته بود

stay hungry stay foolish

این پیغام خداحافظی آن ها بود وقتی که آخرین شماره را منتشر می کردند

stay hungry stay foolish

این آرزویی هست که من همیشه در مورد خودم داشتم و الآن وقت فارغ التحصیلی شما آرزویی هست که براي شما می کنم

 

 

سوالات آذرماه

_{1.معنی ساده و روان ابیات را بنویسید:}

_{الف) دارایِ دو گیتی، ملِکُ العرش، خدایی                             کاو را نه نیاز است و نه انباز و نه همتا}

_{ب) نه محقّق بُود نه دانشمند                                          چارپایی بر او کتابی چند}

_{2. جواب کوتاه بدهید:}

_{-                      در کدام جمع، شکل مفرد کلمه تغییر کرده یا می شکند؟}

_{-                      به«چکیده، عصاره و خلاصه ی افکار و اندیشه های بلند در قالب جملات کوتاه و زیبا» چه می گویند؟}

_{-                      به بهترین بیت قصیده و مثنوی چه می گویند؟}

_{3. متن زیر را با تبدیل ضمیر«من» به «او» بازنویسی کنید:}

_{من با خود عهد بسته ام هر روز کتاب تازه ای بخوانم. نکته ای تازه کشف کنم و ذهن  و اندیشه ام را در افق های دور پرواز دهم. من نمی خواهم و نمی گذارم یأس قدم در قلبم بگذارد.}

_{4. جای خالی را پر کنید:}

_{- سر به هم آورده دیدم برگ های غنچه را                      .............................................................................................}

_{-  .............................................................................................                               آن چه نادیدنی است، آن بینی}

_{- گهر بی هنر، زار و خوار است و سست                         .............................................................................................}

_{- ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون                 .............................................................................................}

_{5. معنی مناسب هر واژه را بنویسید.}

_{منحصر:                      تقریر:               معدوم:                                     تعب:                                 موقّر:}

_{تمثال:              چابک:            نژند:                          ظفرمند:                        بدیع:}

_{6. زمان و شخص فعل های زیر را مانند مثال،  بنویسید.}

_{می دانم                                       خوانده اند                             گفته باشم                           برخاستیم}

_{برخیزد                                          می خواهند                             خواهم شنید}

_{7. در بیت«برق از شوق که می خندد بدین سان قاه قاه  **  ابر از هجر که می گرید بدین سان زاز زاز» کدام آرایه وجود ندارد؟}

_{1)تضاد0              2) تشخیص0                  3) تلمیح0                 4) مراعات نظیر0}

_{8. کدام یک از آرایه های زیر موجب خیال انگیزی کلام ادبی می شود؟}

_{1) تلمیح0                   2) تشخیص0                3) تضمین0                4) تضاد0}

_{9. کدام آرایه در ارتباط با بیت زیر درست است؟}

_{شرح این مسأله امروز نگنجد به بیان              «خوش بود گر محک تجربه آید به بیان»}

_{1) تلمیح0            2) تشخیص0             3) مراعات نظیر0                 4) تضمین0}

_{10. تعریف زیر در ارتباط با کدام گزینه  از«قالب های شعری» درست است:}

_{این قالب دارای چند بند است که بیت یا مصراعی تکراری آن ها را به هم پیوند می دهد.}

_{1) مثنوی0              2) قصیده0               3) ترجیع بند0                 4) غزل0}

 

 

_{11. کدام آرایه در ارتباط با بیت زیر درست تر به نظر می رسد؟}

_{دارای دو گیتی، ملک العرش، خدایی                           کاو را نه نیاز است و نه انباز و نه همتا}

_{1) تضمین0             2) تلمیح0                 3) تضاد0              4) تشخیص0}

_{12. کدام گزینه برای«رکن سوم/وجه شبه» بیت زیر درست است؟}

_{دلم غنچه وار از غريبي گرفت                                نسيمي نيامد به مهماني ام}

_{1) وار0                    2) غریبی0                 3) غنچه0               4) گرفتگی0}

_{13. کدام گزینه برای«رکن دوم/ مشبّهٌ به» بیت زیر درست است؟}

_{در خويش فرو ريخته ام زرد، چو پاييز                             با ذائقه اي تلخ و دمي سرد چو پاييز}

_{1) تلخ و سرد0                  2) خویش0           3) فرو ریختن0                  4) پاییز0}

_{14. کدام گزینه می تواند در تشبیه حذف شود؟}

_{1) مشبّه(رکن 1)0                                                  2) مشبّهٌ به و ادات تشبیه(رکن 2 و 4)0}

_{3) وجه شبه و ادات تشبیه(رکن 3 و 4)0                       4) مشبّه و مشبّهٌ به(رکن 1 و 2)0}

_{15. جمع مکسّر واژه های«مسأله- خُلق- جامعه» به ترتیب در کدام گزینه درست است؟}

_{1) سؤالات- اخلاقیّات- اجتماعات 0                 2) مسؤلان- خلایق- مجامع 0}

_{3) سؤال- مجموع- جامع 0                           4) مسائل- اخلاق- جوامع 0}

_{16. کدام گروه از کلمات با هم مترادف نیستند؟}

_{1) قاه قاه- زار زار 0            2) رنج - تعب0            3) ناب - خالص0         4) هجر - فراق0}

_{17. در کدام یک از امثال زیر تلمیح به کار رفته است؟}

_{1) آب دست یزید افتاده است 0                   2) آب از آب تکان نمی خورد 0}

_{3) آب از سرچشمه گل آلود است 0               4) ... آب از دستش نمی چکد 0}

_{18. از میان فعل های زیر کدام«گذرا» و کدام«ناگذر» است؟}

_{1) آمدیم ....................        2) دیدیم ................      3) نشستند .................      4) برداشتیم ...................}

_{19. کتاب های زیر از کدام نویسندگان هستند؟}                    

_{جامع التّواریخ ←                                                                           منشآت ←}                     

_{تنت به نازِ طبیبان نیازمند مباد                         وجود نازکت آزرده ی گزند مباد}        

_{سلامت همه آفاق در سلامتِ توست                                          به هیچ عارضه شخصِ تو دردمند مباد         (حافظ)}

---

و برای دسترسی به نمونه سوالات تستی ادامه ی مطلب را کلیک کنید

ادامه نوشته

درس هشتم

درس هشتم

                                                     نگارنده­ی زیبا

بینی چه رقم­های شگرف است و دل­آرا                     بر صفحه­ی هستی زِ خداوند تعالی؟

رقم: نقش و نگار، خط و نوشته (راقم و مرقوم از هم­خانواده­های آن است).

شگرف: خوب و زیبا، نیکو              تعالی: بلندمرتبه.           دل­آرا: محبوب و دل­پسند

صفحه­ی هستی: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)

معنی: آیا می­بینی که خداوند بلندمرتبه بر صفحه­ی کتابِ هستی، چه نوشته­های زیبا و دل­پسندی را نوشته­است؟

دارای دو گیتی، ملکُ­العرش، خدایی                    کاو را نه نیاز است و نه انباز و نه همتا

ملک: پادشاه، فرمان­روا                                  عرش: جایگاه خداوند در آسمان­ها

انباز: شریک، همتا، (انباز- هنباز- همباز- همبازی)                       همتا: همانند، نظیر

گیتی: جهان                                                  ملک­العرش: فرمان­روای آسمان­ها                      

بیت دوم این غزل، تلمیح به آیات زیر از سوره­ی توحید دارد: 1) الله الصّمد(او بی­نیاز است)    2) وحده لا شریک له(خداوند شریکی ندارد)       3) ولم یکن له کفواً احد(او همتایی ندارد)

معنی: مالک و پروردگار دو جهان و فرمان­روای آسمان­ها که هیچ نیاز و شریک و همانندی ندارد.

هر نوع کند نقش و خود از نقش منزّه                      هر جنس کند جفت و خود از جفت مبرّا

نقش کردن: آفریدن، خلق کردن(تلمیح به «خَلَقَکُم اَطواراً» آیه­ی قرآن دارد)

منزّه: پاک شده از آلودگی­ها تلمیح به «سُبحان­الله»)          جفت: زوج   جفت کردن: زوج آفریدن، زوج خلق کردن.

مبرّا: تبرئه شده، پاک شده از عیب(تلمیح به «و لم یکن له صاحبه».

معنی: خدایی که صورت­های گوناگون نقش می­زند و خودش از هر نوع شکل و رنگی پاک است و برای هر موجودی زوج و شریکی می­آفریند، در حالیکه خودش پاک و تنهاست.

هم کارگهی همچو زمین ساخته معمور                   هم بارگهی همچو فلک ساخته بر پا

کارگه: مخفّف کارگاه، محل کار کردن          معمور:آبادان، آباد(با واژه­های«عمارت و معمار» هم­خانواده است.

بارگه: مخفّف بارگاه: خیمه، کاخ        فلک: آسمان       برپا ساختن: آفریدن    زمین و فلک: آرایه­ی تقابل             

هم کارخانه­ی آبادی مانند زمین را برای تلاش و آرامش انسان خلق کرده­است و هم آسمان بلند را مانند خیمه­ای برافراشته است.

چه زشت و چه زیبا، همه نقش قلمِ اوست               نی نی، نکند زشت نگارنده­ی زیبا

زشت و زیبا: آرایه­ی تضاد              نی­نی: نه، نه(قید نفی و انکار)

نگارنده: نقاش، نویسنده(آفریدگار)

معنی: پدیده­های دنیا، از خوب و بد، همه آفریده­ی خداوند است. نه، نه(اشتباه گفتم) نقاشی که خود زیباست، تصویر زشت خلق نمی­کند.

وصال شیرازی

---

صورتگر ماهر

راستی را کس نمی­داند که در فصل بهار                       از کجا گردد پدیدار این همه نقش و نگار؟

راستی را: به راستی         پدیدار: آشکار، پیدا، عیان               نقش و نگار: تصاویر رنگارنگ، صورت­های متنوع

به راستی هیچ کس نمی­داند که در فصل بهار، این همه نقش و نگار زیبا از کجا پیدا می­شوند؟

عقل­ها حیران شود، کز خاک تاریک نژند                       چون برآید این­همه گل­های نغزِ کام­کار؟

حیران: متحیّر، متعجّب، سرگشته                نژند: تیره، غمگین، اندوهگین، سرد و نمناک

برآید: می­روید، رشد می­کند                  نغز: خوب، نیکو          کامکار: خوش­بخت، کامروا، دل­پسند

عقل انسان شگفت زده می­ماند که چگونه از خاک تیره­ی سرد و بی­روح این همه گل­های خوب و دل­پسند می­روید؟

چون نپرسی کاین تماثیل از کجا آمد پدید؟                چون نجویی کاین تصاویر از کجا شد آشکار؟

تماثیل: جمع مکسّر تمثال      تمثال: شکل و تصویر، مجسّمه    

چرا از خودت نمی­پرسی که این­همه شکل و تصویر از کجا پیدا و پدیدار می­شود؟

برق از شوقِ که می­خندد بدین­سان قاه­قاه                   ابر از هجرِ که می­گرید بدین­سان زار زار؟

آرایه­ی تضاد در :(شوق و هجر/ می­خندد و می­گرید/ قاه­قاه و زار زار)

آرایه­ی مراعات نظیر در:(ابر- برق / خنده – گریه)

آرایه­ی انسان­انگاری در: (برق قاه قاه می­خندد / ابر زاز زاز می­گرید)

برق آسمان از اشتیاق دیدار چه کسی این گونه قهقهه می­زند و ابر از غم دوری چه کسی این گونه زاز می­زند؟

کیست آن صورتگر ماهر که بی­تقلیدِ غیر                    این همه صورت برد بر صفحه­ی هستی به کار؟

صورتگر: نقاش            صفحه­ی هستی: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)   عالم هستی به صفحه­ی نقاشی تشبیه شده است.                 بی­تقلید غیر: بدون پیروی از دیگران              ماهر: زبر دست، چیره دست

آن نقّاش ماهری که این همه تصاویر تازه و زیبا را بر صفحه­ی هستی به کار بسته است، چه کسی است؟

قاآنی شیرازی

---

قصيده

قصيده شعري است كه مصرع اول و تمام مصرع‌هاي روج آن داراي قافيه واحد باشد؛ يعني اولين بيت آن مصرع باشد. بيت اول را مطلع و بيت آخر آن را مقطع مي‌نامند. قصيده پيش از ظهور اسلام به‌نام چكامه معروف بود.

تعداد ادبيات قصيده از بيست و گاه تا دويست بيت مي‌باشد. حد متوسط تعداد ابيات قصايد معمولاً بين بيست تا هفتاد يا هشتاد بيت است. گرچه قصيده‌هايي در 17 بيت هم سروده شده است اما به ندرت قصيده‌اي در 150 تا 170 بيت ديده شده است.

اگر قافيه قصيده‌اي، داراي رديف نيز باشد، آن را قصيده مردّف مي‌نامند. چنان‌چه بيت مطلع از ظرافت و نيكويي خاصي بهره برد و موجب ايجاد رغبت در شنونده گردد، مي‌گويند قصيده داراي حسن مطلع يا حسن ابتداست و نيز اگر بيت مقطع چنين باشد و در ذهن مخاطب خاطره شيريني از شعر به يادگار نهد، گويند داراي حسن مقطع يا حسن ختام است.

قصيده از اقسام مهم شعر فارسي است که سرايش آن دلالت بر توان شاعر دارد چه سرودن بيش از 20 يا 30 بيت به يك وزن و قافيه و در يك موضوع نشان از طبع تواناي شاعر است.

قصيده معمولاً براي مدح، ذم، موعظه، شكايت، مرثيه و تعزيت، و گاه مسائل اخلاقي و اجتماعي و عرفاني را دربر مي‌گيرد و در موارد بسيار به توصيف انبياء و اولياي دين اختصاص يافته است. فرخي سيستاني، منوچهري دامغاني، سنائی، عطار نيشابوري، سعدي، مولوي، ناصر خسرو قبادیانی، پروين اعتصامي و ملك الشعراي بهار از جمله قصيده سرايان نامي شعر فارسي هستند.

ساختار قصيده:

در سرايش قصيده، معمولاً شاعر ابتدا براي آماده نمودن و ذهن مخاطب و جهت درك بهتر مقصود وي، ابياتي را در ذكر سجاياي محبوب يا تعريف و توصيف مناظر طبيعي مانند بهار و پائيز – غروب و طلوع و دشت و دمن مي‌آورد كه در واقع به منزله مقدمه و پيش درآمد قصيده است كه اصطلاحاً به آن تشبيب يا نسيب هم مي‌گويند و چون در غزل نيز اين گونه است به اين مقدمه تغزّل هم گفته مي‌شود.

پس از تشبيب، شعر با بياني لطيف و تخيلي قوي به اصل مقصود خود مي‌پردازد اين بيت را كه در آن گريز به مقصود اصلي صورت مي‌گيرد «بيت تخلص و بيت خروج» مي‌نامند. صفت حسن تخلص در نوع قصايد معمول است.

نام‌گذاري قصيده:

أ) از جهت رديف و قافيه: چنان‌چه واژه قافيه قصيده‌ مبتني بر الف باشد آن را قصيده الفي مبتني بر ب باشد آن را قصيده بائي یا بائیه گويند و بر همين منوال است در تمامي حروف الفبا.

ب) از نظر پيش درآمد: اگر تشبيب قصيده درباره بهار يا خزان باشد، آن را بهاريه يا خزايند و امثال آن نام نهند.

ج) از جهت موضوع اصلي: چنان‌چه قصيده در مدح يا ذم كسي سروده شود آن را مدحيه يا ذميه و امثال آن مي‌نامند.

تخلص

در پايان قصيده، شاعر نام، كنيه يا لقب خود را نيز مي‌آورد كه بدان تخلص مي‌گويند.

شريطه

دعايي نيز در انتهاي قصيده به درگاه الهي عرضه مي‌شود و شامل سعادت ابدي و جاودانه براي محبوب است و آن را دعاي تأييد يا شريطه نام مي‌نهند.

---

منابع:

 1- همايي، جلال الدين؛ فنون بلاغت و صناعات ادبي، تهران، توس، چ2، 1361، ص93.

 2- ماحوزي، مهدي، برگزيده نظم و نثر فارسي، تهران، اساطير، چ5، 1372، ص289-291.

---

درس هشتم

رقم­های شگرف- صفحه­ی هستی- خداوند تعالی- دارایِ گیتی- ملک­العرش- نیاز و انباز- منزّه از نقش- مبرّا از جفت- کارگه معمور- بارگهِ فلک- نگارنده­ی زیبا- وصال شیرازی- صورتگر ماهر- نقش و نگار- خاکِ نژند- کام­کار- عقل حیران- گل­های نغز- تماثیل و تصاویر- قاه­قاه- برق شوق- هجرِ ابر- زار و نالان- بی­تقلید- صورت بردن- قاآنی شیرازی- اللهُ­الصّمد – منزّه و مبرّا- بیت و مصراع- عناصِرِ طبیعی – توصیف صفات- جمیل و جمال- شگرف و عجیب- ارتباط معنایی- ابله و نادان- اشتر و اسب- عیبِ نقّاش- اندر این پیکار – واژه­های قرضی- معادل فارسی- سنایی غزنوی- اس­ام­اس- فاکس و بی­سیم- سایت و ایمیل – خطابخش –  پوزش­پذیر – ساده­نویسی – امید وصل – کلبه­ی احزان - حضور و غیاب- دور گردون – دائماً یکسان – وصل و فراق – درد هجران – اولاد پیغمبر – بنیاد فنا – روز موعود – فیض کاشانی – انبوه گوسفندان – سراغ غلام – رساله­ی قشَیریّه.

چند داستان کوتاه

روزی معلمی از دانش آموزانش خواست که اسامی همکلاسی هایشان را بر روی دو ورق  کاغذ بنویسند و پس از نوشتن هر اسم یک خط فاصله قرار دهند .

سپس از آنها خواست که درباره قشنگترین چیزی که میتوانند در مورد هرکدام از همکلاسی هایشان بگویند ، فکر کنند و در آن خط های خالی بنویسند .

بقیه وقت کلاس با انجام این تکلیف درسی گذشت و هرکدام از دانش آموزان پس از اتمام ،برگه های خود را به معلم تحویل داده ، کلاس را ترک کردند .

روز شنبه ، معلم نام هر کدام از دانش آموزان را در برگه ای جداگانه نوشت ، وسپس تمام نظرات بچه های دیگر در مورد هر دانش آموز را در زیر اسم آنها نوشت .

روز دوشنبه ، معلم برگه مربوط به هر دانش آموز را تحویل داد .

شادی خاصی کلاس را فرا گرفت .  

معلم این زمزمه ها را از کلاس شنید " واقعا ؟ "

"من هرگز نمی دانستم که دیگران به وجود من اهمیت می دهند! "

"من نمی دانستم که دیگران اینقدر مرا دوست دارند . "

دیگر صحبتی ار آن برگه ها نشد .  

معلم نیز ندانست که آیا آنها بعد از کلاس با والدینشان در مورد موضوع کلاس به بحث وصحبت پرداختند یا نه ، به هر حال برایش مهم نبود .

آن تکلیف هدف معلم را بر آورده کرده بود .دانش آموزان از خود و تک تک همکلاسی هایشان راضی بودند  با گذشت سالها بچه های کلاس از یکدیگر دورافتادند . چند سال بعد ، یکی از دانش آموزان درجنگ ویتنام کشته شد . و معلمش در مراسم خاکسپاری او شرکت کرد .

او تابحال ، یک سرباز ارتشی را در تابوت ندیده بود ... پسر کشته شده ، جوان خوش قیافه وبرازنده ای به نظر می رسید .

کلیسا مملو از دوستان سرباز بود . دوستانش با عبور از کنار تابوت وی ، مراسم وداع را بجا آوردند . معلم آخرین نفر در این مراسم تودیع بود .

به محض اینکه معلم در کنار تابوت قرار گرفت، یکی از سربازانی که مسئول حمل تابوت بود ، به سوی او آمد و پرسید : " آیا شما معلم ریاضی مارک نبودید؟ "

معلم با تکان دادن سر پاسخ داد : " چرا"

سرباز ادامه داد : " مارک همیشه درصحبتهایش از شما یاد می کرد . "پس از مراسم تدفین ، اکثر همکلاسی هایش برای صرف ناهار گرد هم آمدند . پدر و مادر مارک نیزکه در آنجا بودند ، آشکارا معلوم بود که منتظر ملاقات با معلم مارک هستند .

پدر مارک در حالیکه کیف پولش را از جیبش بیرون می کشید ، به معلم گفت :"ما می خواهیم چیزی را به شما نشان دهیم که فکر می کنیم برایتان آشنا باشد . "او با دقت دو برگه کاغذ فرسوده دفتریادداشت که از ظاهرشان پیدا بود بارها وبارها تا خورده و با نواری به هم بسته شده بودند را از کیفش در آورد .

خانم معلم با یک نگاه آنها را شناخت . آن کاغذها ، همانی بودند که تمام خوبی های مارک از دیدگاه دوستانش درونشان نوشته شده بود .

مادر مارک گفت : " از شما به خاطر کاری که انجام دادید متشکریم . همانطور که می بینید مارک آن را همانند گنجی نگه داشته است . "

همکلاسی های سابق مارک دور هم جمع شدند .چارلی با کمرویی لبخند زد و گفت : " من هنوز لیست خودم را دارم . اون رو در کشوی بالای میزم گذاشتم . "

همسر چاک گفت : " چاک از من خواست که آن را در آلبوم عروسیمان بگذارم . "

مارلین گفت : " من هم برای خودم را دارم .توی دفتر خاطراتم گذاشته ام . "

سپس ویکی ، کیفش را از ساک بیرون کشید ولیست فرسوده اش را به بچه ها نشان داد و گفت :" این همیشه با منه . . . . " . " من فکر نمی کنم که کسی لیستش را نگه نداشته باشد . "

معلم با شنیدن حرف های شاگردانش دیگر طاقت نیاورده ، گریه اش گرفت . او برای مارک و برای همه دوستانش که دیگر او را نمی دیدند ، گریه می کرد .

سرنوشت انسانها در این جامعه بقدری پیچیده است که ما فراموش می کنیم این زندگی روزی به پایان خواهد رسید ، و هیچ یک از ما نمی داند که آن روز کی اتفاق خواهد افتاد .

بنابراین به کسانی که دوستشان دارید و به آنها توجه دارید بگویید که برایتان مهم و با ارزشند ، قبل از آنکه برای گفتن دیر شده باشد.

اگر شما آنقدر درگیر کارهایتان هستید که نمی توانید چند دقیقه ای از وقتتان را صرف فرستادن این پیغام برای دیگران کنید ، به نظرشما این اولین باری خواهد بودکه شما کوچکترین تلاشی برای ایجاد تغییر در روابط تان نکردید ؟

هر چه به افراد بیشتری این پیغام را بفرستید ، دسترسی شما به آنهایی که اهمیت بیشتری برایتان دارند ، بهتر و راحت تر خواهد بود .

بیاد داشته باشید چیزی را درو خواهید کرد که پیش از این کاشته اید

دوست خوبم

اميدوارم هميشه خوبيهاي من رو به ياد داشته باشي و بدي هام رو ببخشي و از ياد ببري ...

صميمانه برات آرزوي موفقيت و شادكامي دارم

---

پارامیس

لشکر ایران آماده جنگ شده و سواران پا بر رکاب اسب ، کورش پادشاه ایران از نزدیکان خداحافظی کرده و قصد راهبری سپاه ایران را داشت . یکی از نزدیکان خبر آورد همسر سربازی چهار فرزند بدنیا آورده ، فروانروای ایران خندید و گفت این خبر خوش پیش از حرکت سپاه ایران بسیار روحیه بخش و خوش یمن است . دستور داد پدر کودکان لباس رزم از تن بدر آورده به خانه اش برود پدر اشک ریزان خواهان همراهی فرمانروای ایران بود . فرمانروا با خنده به او گفت نگهداری و پرورش آن چهار کودک از جنگ هم سخت تر است . می گویند وقتی سپاه پیروز ایران از جنگ باز گشت کورش تنها سوغاتی را که با خود به همراه آورده بود چهار لباس زیبا برای فرزندان آن سرباز بود . این داستان نشان می دهد کورش پادشاه ایران ، دلی سرشار از مهر در سینه داشت. ارد بزرگ فیلسوف کشورمان می گوید : فرمانروای مردمدار ، مهر خویش را از کسی دریغ نمی کند .

می گویند سالها بعد آن چهار کودک سربازان رشیدی شدند ، آنها نخستین سربازان سپاه ایران بودند که از دیوارهای آتن گذشته و وارد پایتخت یونان شدند . نکته جالب آن است که یکی از آن چهار کودک دختر بود و نامش پارمیس که از نام دختر ارشد کورش بزرگ اقتباس شده بود .

یاسمین آتشی

---

داستان کوتاه

از کتاب «شیطان و دوشیزه پریم » اثر پائولو کوئیلو

مردی با اسب و سگش در جاده‌ای راه می‌رفتند. هنگام عبوراز کنار درخت عظیمی، صاعقه‌ای فرود آمد و آنها را کشت. اما مرد نفهمید که دیگر این دنیا را ترک کرده است و همچنان با دو جانورش پیش رفت. گاهی مدت‌ها طول می‌کشد تامرده‌ها به شرایط جدید خودشان پی ببرند…!

پیاده ‌روی درازی بود، تپه بلندی بود، آفتاب تندی بود، عرق می‌ ریختند و به شدت تشنه بودند. در یک پیچ جاده دروازه تمام مرمری عظیمی دیدند که به میدانی باسنگفرش طلا باز می‌شد و در وسط آن چشمه‌ای بود که آب زلالی از آن جاری بود. رهگذررو به مرد دروازه ‌بان کرد و گفت: «روز بخیر، اینجا کجاست که اینقدر قشنگ است؟»

دروازه‌بان: «روز به خیر، اینجا بهشت است.»

- «چه خوب که به بهشت رسیدیم، خیلی تشنه‌ایم.»

دروازه ‌بان به چشمه اشاره کرد و گفت: «می‌توانید وارد شوید و هر چقدر دلتان می‌خواهد بنوشید.»

- اسب و سگم هم تشنه‌اند.

نگهبان: «واقعأ متأسفم . ورود حیوانات به بهشت ممنوع است.»

مرد خیلی ناامید شد، چون خیلی تشنه بود، اما حاضر نبود تنهایی آب بنوشد. از نگهبان تشکر کرد و به راهش ادامه داد. پس از اینکه مدت درازی از تپه بالا رفتند،به مزرعه‌ای رسیدند. راه ورود به این مزرعه، دروازه‌ای قدیمی بود که به یک جاده خاکی با درختانی در دو طرفش باز می‌شد. مردی در زیر سایه درخت‌ها دراز کشیده بود وصورتش را با کلاهی پوشانده بود، احتمالأ خوابیده بود.

مسافر گفت: «روز بخیر!»

مرد با سرش جواب داد.

- ما خیلی تشنه‌ایم . من، اسبم و سگم.

مرد به جایی اشاره کرد و گفت: میان آن سنگ‌ها چشمه‌ای است. هرقدر که می‌خواهیدبنوشید.

مرد، اسب و سگ به کنار چشمه رفتند و تشنگی‌شان را فرو نشاندند.

مسافر از مرد تشکر کرد. مرد گفت: هر وقت که دوست داشتید، می‌توانید برگردید.

مسافر پرسید: فقط می‌خواهم بدانم نام اینجا چیست؟

- بهشت!

- بهشت؟!! اما نگهبان دروازه مرمری هم گفت آنجا بهشت است!

- آنجا بهشت نیست، دوزخ است.

مسافر حیران ماند: «باید جلوی دیگران را بگیرید تا از نام شما استفاده نکنند! این اطلاعات غلط باعث سردرگمی زیادی می‌شود! »

- کاملأ برعکس؛ در حقیقت لطف بزرگی به ما می‌کنند!!! چون تمام آنهایی که حاضرندبهترین دوستانشان را ترک کنند، همانجا می‌مانند...

فصل سوم / درس هفتم

فصل سوم

زیبایی آفرینش

چشم دل باز کن که جان بینی                                  آن­چه نادیدنی­است، آن بینی

                                                                                 هاتف اصفهانی

با تقویت چشمِ دل و بینش قلبی، می­توان به دیدارِ جان نائل شد(رسید) و بدین­گونه به تماشایِ رمز و راز هستی، پرداخت.

نادیدنی: غیر قابل دیدن                                                 جان: روح و روان

---

درس هفتم

معرفت کردگار

معرفت: شناخت، شناسایی         کردگار: آفریننده، خالق               تأمّل: اندیشیدن، تفکِر کردن، ایستادن، درنگ کردن

شاخص­ترین آرایه­ی حاضر در متن این درس«آرایه­ی جاندار پنداری/ انسان انگاری» است.

تشخیص: شخصیّت بخشیدن به عناصرِ بی­جان و موجودات زنده را با استفاده از ویژگی­ها و رفتار انسانی، در اصطلاح ادبی، تشخیص یا انسان­انگاری می­گویند و به نظر نگارنده، با آن­چه که جان­بخشی به اشیا نامیده می­شود، اندکی تفاوت دارد.

جاندار پنداری یا جان­بخشی: توصیف عناصرِ بی­جان و جمادات و نبادات با ویژگی­های جان­داران و یا نسبت دادن رفتار جانداران به عناصرِ بی­جان را گویند.

نمونه­هایی از متن درس برای انسان­انگاری	نمونه­هایی از متن درس برای جان­دار پنداری
طبیعت ... در پاکی معصومانه­­ی زمستان، شکوه و زیبایی خود را به نمایش می­گذارد.	زمین سر از خواب زمستانی برمی­دارد.
زمین ... زیبایی بنفشه­های نیلی و زرد را به چشم مشتاقان عرضه می­کند.
انگار نقاش چیره دست طبیعت، به ترکیب رنگ­ها نور پاشیده­است.	شاخه­های درختان در زیر بار میوه­های تابستانی، قد خم  می­کنند.
بهار که می­آید... هر شاخه دست خواهشی­است که در طلب باران از زمین به آسمان برآمده است.
آسمان هم البته سخاوتمند است.	تک درختی که در بیابان برای رفع عطش به انتظارِ باران نشسته­است.
درختان از پوشش سبز خود عریان می­شوند.
در پاییز با وزش هر نسیم، برگ­ها دست از دامن شاخه­ها رها می­کنند و رقصان در باد ... فرشی رنگارنگ را زیرِ پایِ عابران می­گسترانند.	شاخه­های جوان بی­برگ زیر بار سنگین برف، کمر خم کرده­اند.
سرانجام پاییز هم با طبیعت وداع می­کند.
زمستان از راه می­رسد و کوله­بارش را ... بر زمین می­گذارد.
پرندگان تنهایی که با حرکت بال­های خود، برف را از تن شاخه­ها می­تکانند.	زمین نفس گرمی می­کشد. و کم کم بنفشه و بید از راه می­رسند.
آسمان بر سرِ بام و دشت پولک­های نقره­ای می­ریزد و دستی نامرئی با نخ سفید آسمان را به زمین می­دوزد.

کبود: تیره، آبی          سر از خواب برداشتن: بیدار شدن      سبب: دلیل، علّت             چیره­دست: زبردست، ماهر

عرضه می­کند: ارائه می­کند، تقدیم می­کند            طلب: خواهش، درخواست، جست و جو        سخاوتمند: بخشنده

به­خصوص: به ویژه، مخصوصاً                       فراغت: آسودگی، آسایش                       زرّین: طلایی

پرتو: نور، روشنایی              انوار: جمع مکسّر نور          موج­گون: مانند موج(کلمه­ی شباهت)

چشم­نواز: نوازشگرِ چشم، زیبا(صفت مرکب)                 به ضرورت: به ناچار، خواه و ناخواه

کمال: پختگی، رسیدگی                    عریان: لخت، برهنه                اهتزاز: حرکت، جنبش، تکان خوردن

درمی­آمیزند: مخلوط می­شوند              بدیع: تازه، نو                          خزان: پاییز

رقصان: در حال رقصیدن(قید حالت)             عابران: رهگذران            بنگریم: نگاه کنیم

منحصر: محدود، در حصار کشیده             خاربن: بوته­ی خار(بن: درخت، ریشه)

رفع: برطرف کردن، دور کردن، مرتفع ساختن                  عطش: تشنگی زیاد

وداع: بدرود، خداحافظی          می­تکانند: تکان می­دهند           نامرئی: ناپیدا، نادیدنی

باری: خلاصه                  بید و بنفشه: مراعات نظیر دارند           مقصد: هدف

---

درس هفتم

تأمّل در آفرینش- برگریزان پاییز- پاکی معصومانه- فصل تجدید حیات- رویش و جوانه زدن- شیره­ی حیات- قامت خشکیده­ی شاخه­ها- بنفشه­­های نیلی- مشتاقان طبیعت- عرضه­ی گل­های رنگارنگ- نقّاش چیره­دست- تدبیر الهی- آسمان سخاوتمند- فراغت از درس- گندمزارهای زرّین- انوار طلایی- حرکت موج­گون- فصلِ کمال و پختگی- درختان عریان- اهتزاز برگ­ها- سرخ اخرایی- رنگ­آمیزی بدیع- زیر پای عابران- منحصر و محدود- خاربن- رفع عطش- وداع فصل­ها- پولک­های نقره­ای- دست نامرئی- مناطق معتدل- شکل و قالب- خصوصیّات خزان- واژه­ی پایه- ویژگی و صفت- دل­پذیر و تأثیرگذار- حیات موجودات- حوض حیاط.

---

نکته­ی ادبی                                                                                                           درس 7

به نوشته­هایی که هدف از آن­ها، انتقال ساده و عادی و مستقیم پیام به خواننده است؛ «نوشته­هایی زبانی» می­گویند. به نوشته­هایی که در آن­ها از توصیف، تشبیه، تشخیص و سایر آرایه­های ادبی برای زیبایی و تأثیرگذاری بیشتر استفاده می­شود؛ «نوشته­های ادبی» می­گویند.

---

برای انجام تکالیف مربوط به «صفت نسبی» ادامه ی مطلب را کلیک کنید

ادامه نوشته

درس ششم / روان خوانی (شوق آموختن) و نکته های ادبی درس 5

فروغ دانایی

انیس کنج تنهایی کتاب است            فروغ صبح دانایی کتاب است

انیس: مونس، همدم           کنج: گوشه             کنجِ تنهایی: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)

فروغ: نور، روشنایی                                    صبح دانایی: ترکیب اضافی(اضافه­ی تشبیهی)       

معنی: کتاب، مونس تنهایی­های ماست و نور صبحگاه دانایی را به ما می­بخشد.

بود بی­مزد و منّت اوستادی                     زِ دانش بخشدت هر دم مُرادی

بُود: باشد          دم: لحظه                      مراد: آرزو

کتاب، استادِ بی مُزد و منّتِ توست و هر لحظه با دانایی تو را به آرزویی می­رساند.

درونش همچو غنچه از ورق پر

به قیمت، هر ورق زان یک طبق دُر

دُر: مروارید

آرایه­ی تشبیه در مصراع اوّل وجود دارد.

رکن اوّل: کتاب(با حضور ضمیر«ش»)

رکن دوم: غنچه    رکن سوم: پُر از ورق بودن

رکن چهارم: همچو

درون کتاب مانند غنچه پر از ورق است و هر برگ از کتاب به اندازه­ی یک ظرف پر از مروارید، ارزشمند است.

به تقریر لطایف لب گشاید                هزاران گوهرِ معنی نماید

تقریر: بیان کردن، آشکار کردن      لطایف: نکته­های باریک و دقیق      گوهر: سنگ قیمتی

گوهرِ معنی: اضافه­ی تشبیهی. معانی ارزشمند به گوهرهای ناب تشبیه شده­اند.

کتاب نکته­های دقیق و ارزشمندی را برایت آشکار می­کند و گوهرهای ناب اندیشگی را به تو نشان می­دهد.

گهی اسرارِ قرآن باز گوید            گه از قولِ پیمبر راز گوید

گهی: مخفف گاهی(زمانی)       اسرار: جمع سر                بازگوید: بازگو می­کند

پیمبر: پیغامبر، حضرت محمّد           راز: سرّ 

گاهی اسرارِ کتابِ آسمانیِ قران را برایت بازگو می­کند و زمانی از قول حضرت پیامبر، رازها را به تو آشکار می­کند.

گهی از رفتگان تاریخ خواند           گه از آینده اخبارت رساند

رفتگان: روندگان، درگذشتگان، مردگان

گاهی تاریخ درگذشتگان را برایت می­خواند و زمانی دیگر اخبارِ آیندگان را برایت پیش­گویی می­کند.

به هر یک زین مقاصد چون نهی گوش                         مکن از مقصد اصلی فراموش

مقاصد: اهداف، اغراض        گوش نهادن: توجه کردن، مراقب بودن

اگر به هر کدام از این اهداف توجه داری، نباید به هدف اصلی از کتاب خواندن که کسب دانایی­است، بی­توجه باشی.                                                        

برای توضیحات بیشتر در باره ی زندگی و آثار جامی اینجا کلیک کنید

---

شوق آموختن

سرفراز: سربلند              مخوف: ترسناک، وحشتناک             بعث: در لغت به معنای «رستاخیز» و «برانگیختن» و از نظر سیاسی، عنوان نهضت فكری و حزب سیاسی، با شعار «وحدت اعراب، آزادی از سلطه خارجی، سوسیالیسم» است.

اعمال: اجرا، برگزار کردن.                            غالب: اکثر، بیشتر

جزء: مسلمانان قرآن را به ۳۰ بخش تقریباً مساوی به نام جزء به معنی قسمت تقسیم می‌کنند. هر جزء به نوبه خود به چهار حزب و هر حزب نیز به نوبه خود به ۴ ریع حزب تقسیم میشود. متداول‌ترین جزء مورد استفاده و حفظ شده جزء ۳۰ است که از سوره ۷۸ تا ۱۴۴ که شما سوره‌های است در نمازهای روزانه خونده می­شود، را در بر می­گیرد.

مصمّم: با اراده.                   مضیقه: تنگنا، محدودیت       

گل از گلش شکفت: کنایه از(شادمان شدن، خوش­حالی فراوان).

فی­المجلس: همانجا، فوراً، بی­فاصله، بی­تأمّل.               فضیلت: برتری               اصلاح: نیکو ساختن، بهبود دادن.

بالاخره: در نهایت، سرانجام                      تبعید: دور کردن، راندن.                  مسلّط: غالب: چیره، پیروز.

---

تشبیه

ادّعای همانندی چیزی به چیز دیگر به شرط هنری بودن آن را تشبیه می­گویند. یا مانند کردن چیزی به چیز دیگر.

این همانندی به کمک اجزایی صورت می­گیرد که عبارتند از:

ارکان تشبیه:	تعریف	مثال
طرف اوّل(رکن اوّل) یا مشبّه	چیز یا کسی که تشبیه می­شود.	سخنان مقام معظّم رهبری مانند مروارید ارزشمندند.
طرف دوم(رکن دوم) یا مشبّهٌ­به	چیز یا کسی که به آن تشبیه می­شود	سخنان مقام معظّم رهبری مانند مروارید ارزشمندند.
رکن سوم یا وجه شبه	ویژگی مشترک مشبّه و مشبّه­به.	سخنان مقام معظّم رهبری مانند مروارید ارزشمندند.
رکن چهارم یا ادات تشبیه	ابزار و وسایل تشبیه: مثل، مانند، وار، سان، بسان، چون، همچو، شبیه و ...	سخنان مقام معظّم رهبری مانند مروارید ارزشمندند.

ارکان تشبیه را در بیت­های زیر مشخّص کنید:

-        درونش همچو غنچه از ورق پُر                به قیمت، هر ورق زان، یک طبق دُر

-        تا لحظه­های پیش دلم گورِ سرد بود           امشب به یمن یاد شما جان گرفته­است.

-       غنچه هم گفت گرچه دل تنگم                مثل لبخند باز خواهم شد

-       زندگی مثل دریاست" گاه آرام گاه طوفانی.

---

نشانه­های جمع در زبان فارسی

در زبان فارسی دو نوع نشانه­ی جمع به کار می­رود:(ها- ان)

جانور / جانوران                دیوار / دیوارها             چشم / (چشمان / چشم­ها)      دست/ (دستان / دست­ها)

تحت تأثیر زبان عربی سه نشانه­ی جمع نیز به زبان فارسی راه یافته است:

1-       (ین- ون) نشانه­های «مثنی مؤنث سالم» و «جمع مذکّر سالم» در کلمات:

روحانی/ روحانیون

مدرّس / مدرّسین

2- (ات) نشانه­ی جمع مؤنث سالم:          تقریر / تقریرات            سبزی / سبزیجات¹         

حروف میانجی: به حروفی گفته می­شوند که بین اسم و نشانه­های آن اضافه­ می­شوند تا تلفظ آن­ها را آسان کنند:

آشنا + ان = (آشنا + ی + ان)آشنایان                زانو + ان = (زانو + و + ان) زانوُان

جمع مکسّر:جمعی که شکل مفردکلمه در آن تغییر کرده و می­شکند. مثال:  (ائمّه / اولیا) و (امام / ولی)

---

درس ششم

أنيس تنهايي- مزد و منّت- تقرير لطايف-  مقاصد اصلي- فروغ دانايي- جمعِ مکسّر- ارکان تشبيه- حاشيه­گذاري- ژول ورن- اعماق اقيانوس- تأثير بخشي- کرات آسماني- دوران اسارت- آزادگان سرافراز- اصل و نسب- اطراف قوچان- رژيم بعث- اردوگاه­هاي مخوف- روحيّه­ي مبارزه- شرايط سخت- اصول و آرمان­ها- محدوديّت­هاي موجود- نيروهاي صدّام-  اعمال نفوذ- حفظ قرآن- تعريف وضعيّت- اکثر بچّه­ها- مأموران صليب سرخ- طبق معمول- قيافه­ي جدّي و مصمّم- داخلِ محوّطه- چاق سلامتي- مضيقه و تنگنا- في­المجلس- تذکّرات مذهبي- فضيلت نماز- نشريّات فارسي-  هجّي کردن- بالاخره موفّق- حسّاسيّت فرمانده- بسيار مؤدّبانه- مسلّط و ماهر- تصرّف و تغيير- نابغه و هوشمند.

---

یک داستان کوتاه

یکی از روزهای سال اول دبیرستان بود. من از مدرسه به خانه بر می گشتم که یکی از بچه های کلاس را دیدم. اسمش مارک بود و انگار همه‌ی کتابهایش را با خود به خانه می برد.

با خودم گفتم: 'کی این همه کتاب رو آخر هفته به خانه می بره. حتما ً این پسر خیلی بی حالی است!'

من برای آخر هفته­ام برنامه‌ ریزی کرده بودم. (مسابقه‌ی فوتبال با بچه ها، مهمانی خانه‌ی یکی از همکلاسی ها) بنابراین شانه هایم را بالا انداختم و به راهم ادامه دادم.‌

همینطور که می رفتم،‌ تعدادی از بچه ها رو دیدم که به طرف او دویدند و او را به زمین انداختند. کتابهاش پخش شد و خودش هم روی خاکها افتاد.

عینکش افتاد و من دیدم چند متر اونطرفتر، ‌روی چمنها پرت شد. سرش را که بالا آورد، در چشماش یه غم خیلی بزرگ دیدم. بی اختیار قلبم به طرفش کشیده شد و بطرفش دویدم. در حالیکه به دنبال عینکش می گشت، ‌یه قطره درشت اشک در چشمهاش دیدم.

همینطور که عینکش را به دستش می‌دادم، گفتم: ' این بچه ها یه مشت آشغالن!'

او به من نگاهی کرد و گفت: ' هی ، متشکرم!' و لبخند بزرگی صورتش را پوشاند. از آن لبخندهایی که سرشار از سپاسگزاری قلبی بود.

من کمکش کردم که بلند شود و ازش پرسیدم کجا زندگی می کنه؟ معلوم شد که او هم نزدیک خانه‌ی ما زندگی می کند. ازش پرسیدم پس چطور من تو را ندیده بودم؟

او گفت که قبلا به یک مدرسه‌ی خصوصی می رفته و این برای من خیلی جالب بود. پیش از این با چنین کسی آشنا نشده بودم. ما تا خانه پیاده قدم زدیم و من بعضی از کتابهایش را برایش آوردم.

او واقعا پسر جالبی از آب درآمد. من ازش پرسیدم آیا دوست دارد با من و دوستانم فوتبال بازی کند؟ و او جواب مثبت داد.

ما تمام اخر هفته را با هم گذراندیم و هر چه بیشتر مارک را می شناختم، بیشتر از او خوشم می‌آمد. دوستانم هم چنین احساسی داشتند.

صبح دوشنبه رسید و من دوباره مارک را با حجم انبوهی از کتابها دیدم. به او گفتم:' پسر تو واقعا بعد از مدت کوتاهی عضلات قوی پیدا می کنی،‌با این همه کتابی که با خودت این طرف و آن طرف می بری!' مارک خندید و نصف کتابها را در دستان من گذاشت.

در چهار سال بعد، من و مارک بهترین دوستان هم بودیم. وقتی به سال آخر دبیرستان رسیدیم، هر دو به فکر دانشکده افتادیم. مارک تصمیم داشت به جورج تاون برود و من به دوک.

من می دانستم که همیشه دوستان خوبی باقی خواهیم ماند. مهم نیست کیلومترها فاصله بین ما باشد.

او تصمیم داشت دکتر شود و من قصد داشتم به دنبال خرید و فروش لوازم فوتبال بروم.

مارک کسی بود که قرار بود برای جشن فارغ التحصیلی صحبت کند. من خوشحال بودم که مجبور نیستم در آن روز روبروی همه صحبت کنم.

من مارک را دیدم. او عالی به نظر می رسید و از جمله کسانی به شمار می آمد که توانسته اند خود را در دوران دبیرستان پیدا کنند.

حتی عینک زدنش هم به او می آمد. همه‌ی دخترها دوستش داشتند. پسر، گاهی من بهش حسودی می کردم!

امروز یکی از اون روزها بود. من میدیم که برای سخنرانی اش کمی عصبی است. بنابراین دست محکمی به پشتش زدم و گفتم: ' هی مرد بزرگ! تو عالی خواهی بود!'

او با یکی از اون نگاه هایش به من نگاه کرد( همون نگاه سپاسگزار واقعی) و لبخند زد: ' مرسی'.

گلویش را صاف کرد و صحبتش را اینطوری شروع کرد: ' فارغ التحصیلی زمان سپاس از کسانی است که به شما کمک کرده اند این سالهای سخت را بگذرانید. والدین شما، معلمانتان، خواهر برادرهایتان شاید یک مربی ورزش... اما مهمتر از همه، دوستانتان...

من اینجا هستم تا به همه ی شما بگویم دوست کسی بودن، بهترین هدیه ای است که شما می توانید به کسی بدهید. من می خواهم برای شما داستانی را تعریف کنم.'

من به دوستم با ناباوری نگاه می کردم، در حالیکه او داستان اولین روز آشناییمان را تعریف می کرد. به آرامی گفت که در آن تعطیلات آخر هفته قصد داشته خودش را بکشد. او گفت که چگونه کمد مدرسه اش را خالی کرده تا مادرش بعدا ً وسایل او را به خانه نیاورد.

مارک نگاه سختی به من کرد و لبخند کوچکی بر لبانش ظاهر شد.

او ادامه داد: 'خوشبختانه، من نجات پیدا کردم. دوستم مرا از انجام این کار غیر قابل بحث، باز داشت.'

من به همهمه‌ ای که در بین جمعیت پراکنده شد گوش می دادم، در حالیکه این پسر خوش قیافه و مشهور مدرسه به ما درباره‌ی سست ترین لحظه های زندگیش توضیح می داد.

پدر و مادرش را دیدم که به من نگاه می کردند و لبخند می زدند. همان لبخند پر از سپاس.

من تا آن لحظه عمق این لبخند را درک نکرده بودم.

هرگز تاثیر رفتارهای خود را دست کم نگیرید. با یک رفتار کوچک، شما می توانید زندگی یک نفر را دگرگون نمایید: برای بهتر شدن یا بدتر شدن.

درس پنجم

سوالات آزمون ادبیات فارسی سال سوم راهنمایی در لینک زیر دنبال شود:

http://www.4shared.com/document/x7W0dINA/farsi3vom.html

---

آداب و فرهنگ ایرانیان

 

منش: خلق و خوی                 اخلاق: جمع مکسّر خُلق                        استعداد: قابلیّت، توانایی

فراگرفتن: آموختن                  انعطاف پذیر: نرم، سازگار                       نجیب: اصیل، نژاده                

آزرم: شرم، حیا                      ستیز و آویز: گلاویز شدن، نزاع، درگیری     جدال: بگو مگو، کشمکش

غضب: خشم، عصبانیّت           آرایه­ی تضاد در:(عید/سوگواری)و(بزرگان و کوچکان)

تعارف: خوش­آمد گفتن به همدیگر              آیین: راه و رسم، شیوه               متین: سنگین و با وقار

موقّر: با وقار، سنگین                              مردمی: انسانی                      پذیرایی: استقبال

گشاده­رویی: روی باز                              دگرباره: بارِ دیگر، دوباره             سخته: پرداخته، سنجیده

ناشدنی: محال                      ملال: آزردگی، رنجیدگی، رنجش                  اقسام: انواع      

جمع مکسّر:	القاب	عناوین	اقسام	طلاب	ائمّه	اولیا	اوصیا	امثال	حکم	ادیان
مفرد کلمه:	لقب	عنوان	قسم	طالب/طلبه	امام	ولی	وصی	مَثل	حکمت	دین
جمع مکسّر:	اعیان	فواصل	اعماق	منابع	آثار	اسامی	اخلاق	مجالس	آداب	اوقات
مفرد کلمه:	عین	فاصله	عمق	منبع	اثر	اسم	خُلق	مجلس	ادب	وقت

تعارف: خوش­آمدگویی         عام­المنفعه: سهامی عام، نفع همگانی                 ثواب: پاداش

پردوام: ماندگارتر               عصاره: چکیده، فشرده                                 نغز: نیکو، شیرین

دل­آویز: دل­چسب              عاقبت­اندیش: دور­اندیش                               سیه­بخت: سیه روز، بدبخت

صبر: گیاهی­است بسیار تلخ که در قدیم مصرف دارویی داشت.                        بَر: میوه، ثمره

محضر: حضور، خدمت         غالب: اغلب، اکثر، بیشتر                               رایج: مرسوم

صحن: میان خانه، وسط خانه                 اعیان: اشراف، بزرگان                    مشبّک: توری، شبکه­ای

تعبیه: قرار دادن                    منحصر: محدود                                     غرس: کاشتن

متناسب: هماهنگ                  مستور: پوشیده                                      خاصّه: مخصوصاً، به­ویژه

باستانی: کهن، دیرین              قلم­رو: ناحیه، سرزمین                               شگفتی: حیرت، تعجّب

مایه: موجب، سبب                 مزروع: کشاورزی شده، کشت شده                 منشأ: مبدأ، سرچشمه

کاریز: قنات                         مشتمل: در بر دارنده، فراگیر                       کاریز: قنات

بصیرت: بینش، دقّت          

                                                                                                                سفرنامه­ی شاردن

تعریف­ها:

ü      کلمات قصار: به جمله­های کوتاه و پر معنی که فشرده و خلاصه­ی افکار و اندیشه­های بلند هستند، کلماتِ قصار می­گویند.

-         صبر تلخ و میوه­اش شیرین است.

ü      امثال و حِکم: جمله­ها و بیت­هایی که حرف­های فراوانی را در چند کلمه­ی تأثیرگذار بیان می­کنند و در ذهن آدمی ماندگارند.

-         گر صبر کنی، زِ غوره حلوا سازی

-         دشمن دانا که غمِ جان بود               بهتر از آن دوست که نادان بود

ساختمان اسم های "لینک" را بررسی کنید:

---

گروه کلمات املایی درس پنجم

هوش و استعداد- فنّي و هنري- قابليّت و توانايي- نرم و انعطاف­پذير- شرم و آزرم- ايمان و اعتقاد- ستيز و آويز- خشم و غضب-   مجادله­ي لفظي- نرم­خوترين و خوش­خلق­ترين- تعارف و ملاحظه – عيد و سوگ- بزرگان و کوچکان- جامعه و اجتماع- عاقل و هوشمند- آداب خاص- متين و موقّر- دل­نشين و مهرآميز- گشاده­رويي و احترام- لبخندِ نوازشگر- مهر ورز و خون­گرم- سراسرِ گيتي- شايسته و پسنديده- سخته و پرداخته- رنجش و ملال- تلخ و ناهموار- القاب و عناوين- اقسام نامه­نگاري- تعارفات زباني- عامّ­المنفعه- تحصيل طلّاب- وقف منابع- ائمّه و اوليا- اوصياي دين- فضيلت و تقوا- عصاره و چکيده- کلمات قصار- نغز و دل­آويز- امثال و حکم- سقف بناها- گنبدي شکل- مهارت معماري- رايج­ترين زينت- صحن خانه­ها- عامّه­ي مردم- اعيان و اشراف- پنجره­هاي مشبّک- تعبيه کردن- منحصر و محدود- کاشتن و غرس- فواصل قطعات- مستور از گل-  مايه­ي شگفتي و ناباوري-  زمين­هاي مزروع- منشأ و مبدأ- چاه­ها و کاريزها- اعماق زمين- مهارت و بصيرت-  سفرنامه­ي شاردن- لطيفه­پرداز- صبر و ظفر- سريع­الأنتقال- غوره و حلوا- جزئي از گزاره- تأثيرگذار و ماندگار- حور و فرشته- هور و خورشيد- محوّطه­ي حياط.

ادامه نوشته

اسم از نطر ساختمان

دستور زبان۲

 

اسم

اسم کلمه­ای است که بدان، کسی یا چیزی را می­نامیم. مانند: حسن- گلدان- درخت- باغ- میز- دیوار و ...

اسم از نظر ساختمان بر ۲ بخش است
اسم ساده:		اسمی است که فقط «یک جزءِ معنی­دار» دارد. مثال: باغ - دیوار- میز - قلم
اسم غیرِ ساده:		اسمی است که بیش از یک جزءِ معنی دار داشته باشد؛ که خود شامل3 نوع مختلف است:
اسم غیرِ ساده خود بر ۳ نوع است:
مرکّب:	اسمی که بیش از یک جزء معنادار(دو یا بیشتر) داشته باشد: مثال: گلاب پاش (گل+آب+پاش) و کتابخانه (کتاب+خانه) و ...
مشتق:	اسمی است که یک جزء معنا دار و یک(یا بیش از یک)جزءِ بی معنی(وند) داشته باشد. مثال: دانش(دان«بُنِ مضارع»+ ــِ ش«وند»)و(عروسک(عروس+ــَ ک«وند»)و نمکدان(نمک+دان«وند») و ...
مشتقّ مرکب:	اسمی که هم اجزای معنادار آن بیش از یکی است و هم«وند» دارد. مثال: دانش آموز(دان«بُن مضارع»+ــ ِش+آموز« بن مضارع»)و گلابی(گل+آب+ی«وند»)و آفتابگردان(آفتاب+گرد+«ان» وند) و ... .

وند: به جزئی از کلمات که به تنهایی معنایی نداشته، ولی معنی وآژه­ها را تغییر می دهند.

اسم از نظر شمار(مفرد و جمع بودن)
مفرد:	اسمی که از نظر تعداد، فقط بر یکی دلالت کند. مثال: درخت(یک درخت)، دانش آموز(یک دانش آموز)، کلاس(یک کلاس) و ... .
جمع:	اسمی که از نظر تعداد، فقط بر بیش از یکی دلالت کند. درختان(چند درخت)، دانش آموزان(چند دانش آموز)، برگ ها(چند برگ)،روحانیّون(چند روحانی)، سبزیجات(چند سبزی)، آیات(چند آیه) و ... .
اسم جمع:	اسمی که به ظاهر مفرد،(بدون نشانه­ی جمع) و در معنی جمع باشد. مثال: قوم، لشکر، سپاه، تیپ، قبیله، گلّه و ... .

نشانه های جمع در فارسی و عربی:

نشانه های جمع فارسی:

«ها»،«ان». درست تر این است که واژه های فارسی را با نشانه های جمع فارسی جمع ببندیم. مانند:برگ ها، درختان، دیوارها، دست ها، و ... .

نشانه های جمع عربی:

«ین» و «ون». در کلمه هایی که از زبان عربی وارد شده اند. مثال: مدرّسین، روحانیون.

«ات» نشانه ی جمع مؤنث سالم. مثال:آیات، نباتات، سبزیجات و ... .

جمع مکسر: گاهی همگام جمع بستن کلمات، شکلِ مفردِ آن ها می شکند. مثال: معدن=>معادن، مکتب=>مکاتب، مجری=>مجاری و ... .

حروف میانجی:

با افزودن نشانه های جمع به بعضی از واژه ها، تلفظ آن ها سنگین تر می شود. به منظور سهولت در تلفظ، زبانشناسان پیشنهاد می کنند که حرفی بدان اضافه شود، به این نوع حروف، « میانجی» می گوییم. مثال:

سبزی+(حرف میانجی«ج»+ات).

خانه+(حرف میانجی«گ»+ای).

آشنا+(حرف میانجی«ی»+آن) و ... .